Een wereld van verschil

34. Is this your cow?

Gajus — Fri, 29 Jan 2010 21:40:23 +0000

Donderdag 4 januari/Vrijdag 5 januari. Onze laatste dag in Siem Reap en de terugreis. Tijd om wat te shoppen. Ik moet het verhaal over Zonnestraaltje ook nog even kwijt. En we gaan naar huis, ’s avonds vliegen naar Saigon, daarvandaan naar Parijs en dan het laatste sprongetje met Air France naar Schiphol Airport hoewel, wat heeft de captain daar voor mededeling? Weer uitstappen, een storing?
Hebben we nog plannen voor onze laatste dag? Tempeltje zien, boottochtje maken? Niet echt. Maar op ons programma staat in ieder geval een beetje shoppen en verder zien we wel. We haasten ons in ieder geval niet, ontbijten op ons gemak en hebben met onze chauffeur afgesproken dat hij ons om half tien naar de stad brengt.Als we naar het busje lopen wacht ons een minder leuke surprise. Het verzoek om onze kamers voor elf uur vrij te maken voor volgende gasten.
Kamers vrij maken? Dat staat toch niet in de beschrijving die we van ons reisbureau hebben ontvangen. Die staan tot ons vertrek om zes uur tot onze beschikking staat daarin vermeld zodat we ’s middags nog even kunnen douchen en ons klaar maken voor de vlucht naar Saigon. Het meisje van de receptie weet er niet goed raad mee en roept de Franse eigenaar die echter hetzelfde verhaal vertelt. Kamers tot de avond? Onmogelijk en hij pakt er de boekingspapieren bij om ons te tonen dat daarover niets in de reserveringsopdracht van Tulip Tours vermeld staat. Met de ochtendvlucht schijnen er trouwens nieuwe gasten te arriveren en voor die tijd moeten onze kamers nog schoongemaakt worden.
Het antwoord op mijn vraag of er niet een andere kamer voor de rest van de dag beschikbaar is om ons ’s middags nog even op te knappen luidt ontkennend. Non, alles is complet. Maar als we willen kunnen we van het zwembad gebruik maken waarbij we ons in de toiletten kunnen omkleden.
Een beetje knorrig ga ik alsnog aan de gang om onze koffers in te pakken. Die kunnen we in het hotel laten staan, Toch vervelend. In onze Nederlandstalige beschrijving staat toch duidelijk dat we tot vijf uur van de kamer gebruik kunnen maken. In de Engelstalige beknopte beschrijving eveneens maar daarin wordt inderdaad een voorbehoud gemaakt met betrekking tot de beschikbaarheid van de kamer. We hebben maar een keer gedineerd in het hotel wat natuurlijk niet bevorderlijk is om ons ter wille te zijn. En dan als echte Nederlanders ook nog een paar flessen wijn in de supermarkt gekocht om op de kamer te drinken. Dat helpt niet echt mee om een tegemoetkomende houding te bevorderen.
Het wordt na tienen voor we richting stad vertrekken. Maar niet rechtstreeks. Op aandringen van onze chauffeur rijden we eerst langs het kantoor van Vietnam Airlines om onze vlucht te bevestigen. Ik vertel hem dat we dat al hebben gedaan via onze touroperator en dat vindt hij prima maar het is toch beter om het nog een keertje te doen. Nou ja, we hebben hem leren kennen als een pientere knaap en na de ervaring met onze kamer lijkt het me geen slecht idee om zijn raad op te volgen.
Kortom, we confirmeren onze vluchten en informeren gelijk hoe het met de bagage gaat. Gaat die maar tot Saigon, tot Parijs of tot Amsterdam?
No problem krijgen we te horen. Your luggage will be labeled to Amsterdam Airport. En hij toetst daarbij ijverig van alles in op z’n computer dus denk ik dat het met onze vluchten wel goed zit. Wel merkwaardig dat hij onze paspoorten wil zien en vraagt in welk hotel we verblijven en welke kamer. Is dit een verkapte controle van de overheid?
De overdekte markt ligt in het centrum van Siem Reap en biedt naast schaduw – heerlijk want de hemel is zeer blauw en de zon zeer heet – veel mogelijkheden tot de aankoop van souvenirs en leuke dingen voor thuis. Bij een boekwinkel kopen we echter eerst een Oxford English Cambodian Dictionary voor Zonnestraaltje als hulp bij haar Engelse les. Heb ik al verteld wie Zonnestraaltje is? Nee? Kan je nagaan hoe vermoeiend zo’n reis is. Dat ik op een gegeven moment dingen ga vergeten.
Maar goed, Zonnestraaltje hebben we ontmoet toen we de avond van onze eerste dag gingen eten in het Khmer restaurant in het eetstraatje van de stad. Een jongedame van nog geen anderhalve meter lengte die ervoor zorgde dat de mensen een plaatsje vonden. Als het zo uitkwam nam ze ook bestellingen op en rekende zonodig af. En dat alles met een voortdurend stralende lach die nog eens extra expressief werd door een gebit dat je niet echt perfect kan noemen. Vanwege haar uitstraling noemde ik haar meteen Zonnestraaltje.
Aan het einde van die avond wisten we dat ze 23 jaar oud was, al vier jaar weg uit het ouderlijk huis, een boerderijtje dat aan de Mekong stond, en dat haar ouders gescheiden waren. Engels had ze van chauffeurs geleerd en ze volgde nu iedere middag een uur onderwijs in die taal.
Gisteravond hadden we natuurlijk weer bij het Khmerrestaurant gegeten en bij het afrekenen had Lia haar het speciale visitekaartje gegeven dat we altijd op onze reizen meenemen om weg te geven. We staan er met z’n vieren op en verder de bekende vaderlandse symbolen als tulpen, windmolens en een paar koeien. Zowel in Vietnam als Cambodja vinden de mensen het prachtig om te ontvangen maar Zonnestraaltje verraste ons volledig met haar reactie.
Of het onze koeien waren die er op stonden. Nog nooit zo’n mooi voorbeeld meegemaakt waaruit blijkt dat we in verschillende werelden leven. Is that your cow? Voor haar een bewijs van onze rijkdom.
Maar wat een pientere meid. Ze vertelde dat haar moeder had gevraagd of ze terug wilde komen om op de boerderij te werken maar daar zag ze niets in. Haar echte wens is om gids te worden. Dat betekent eerst haar studie Engels afmaken en overdag en ’s avonds hard werken om de opleiding tot gids te kunnen volgen. Ze maken lange dagen, deze meisjes want ze is niet de enige die het zo doet. Volgens mij loopt ze ’s avonds op haar tandvlees maar ze slaagt er desondanks steeds in om die parelende lach te laten zien bij het begroeten van gasten.
Terug naar het shoppen. Wij maken een uitgebreide inkoopronde langs alle zaken en met het zoeken, bieden en afdingen zijn we een paar uur bezig voor we ons aan een groot koel glas vruchtensap kunnen zetten. Na de aankoop van nog een paar T-shirts wandelen we naar het eetstraatje dat er bij daglicht heel anders uitziet dan ’s avonds. Het is aanzienlijk minder druk bij de diverse restaurants. Het onze is wel open maar Zonnestraaltje is niet aanwezig. No sir, she works here only in the evening.
Wat te doen, om het boek hier voor haar achter te laten vinden we niet zo’n geslaagd idee. Onze reisgenoten komen dan na wat informeren te weten dat ze overdag een baan heeft bij een hotel. Te ver weg om te lopen en we charteren een motorbedjah om daar naar toe te gaan.
Het is een klein hotel van 40 a 50 kamers waar we arriveren. De verrassing als ze ons ziet binnenkomen is groot. We moeten meteen gaan zitten op het terras en iets drinken. Ja, ze werkt inderdaad als receptioniste in dit hotel van ’s ochtends zeven tot vijf. Ze heeft er een klein kamertje en van vijf tot zes gaat ze naar school voor de Engelse les. En haar einddoel is duidelijk. Een opleiding volgen en gids worden.
Als we haar wat later ons cadeautje geven biggelen de tranen over haar wangen. Maar wat een spirit. Het doet me denken aan die kleine pezige vrouwtjes die met hun bootjes keer op keer de Mekong overroeiden om passagiers over te zetten. Ook van die onvermoede krachtbronnen.
Tegen een uur of vier zijn we terug in het hotel. Twee uur nog te gaan voor we vertrekken naar het vliegveld en we korten de tijd met ons omkleden, wat drinken, puzzelen en muziek luisteren.
Om zes uur komt onze chauffeur ons ophalen. Tijd om afscheid te nemen. We werpen nog een laatste blik op la maison d’Angkor en gaan op weg.
De rit naar het vliegveld duurt nog geen tien minuten in plaats van het geplande half uur. Daar verrassen we onze chauffeur met een flinke fooi en nemen afscheid van deze prima vertegenwoordiger van z’n land.
Om half zeven kunnen we vervolgens inchecken en dat gaat vlot. Bij het betalen van de luchthavenbelasting komen we door onze eigen onoplettendheid echter in moeilijkheden omdat ze hier uitsluitend US-dollars accepteren. Ik had het moeten weten, had ook dollars meegenomen maar die zijn tijdens het shoppen uitgegeven omdat men hier in de winkels het liefst heeft dat je daarin betaalt. Nu moeten we dwars door een paar controlepunten weer naar buiten waar een van de vliegveld bewakers ons wijst waar we geld kunnen wisselen. Achter een onopvallende deur blijkt een bijkantoortje van een bank te zitten en ik wissel meteen maar 100 Euro voor Dollars onder het motto dat je nooit kunt weten waar het goed voor is. Per persoon 25 Dollar luchthavenbelasting moeten we daarna betalen. Dat lijkt me een aardige bron van inkomsten voor dit druk bezochte vliegveld.
Maar de koffers werden doorgelabeled voor Amsterdam, daar hebben we dus geen omkijken meer naar. We vertrekken een kwartiertje later dan gepland en komen om tien uur aan in Saigon. Als we naar de transferruimte wandelen, passeren we een groot bord waarop onze namen genoemd worden. Mr Mrs Jamsen Smit.
Hé, dat zijn wij. Zijn we al tot VIP gepromoveerd of zou er iets niet in orde zijn? Laten we maar even vragen bij de transferbalie of er iets bijzonders aan de hand is.
Als we dat doen blijkt dat er geen problemen zijn. Integendeel, we kunnen hier al inchecken voor de afsluitende vlucht naar Parijs. Dat is nog eens service bieden.
Alles lijkt verder te verlopen zoals het moet. Een half uur voor het vertrek instappen en ons installeren voor de nacht. Het enige is dat we niet vertrekken. Niet na een half uur en ook niet na een uur. Een kleine storing die eerst even verholpen moet worden deelt de captain mee. Om 1 uur komt dan het bericht van de captain dat er een reserve onderdeel gemonteerd moet worden en dat het wel even kan gaan duren voor dat gebeurd is. Iedereen moet uitstappen, op het vertrekbord in de hal staat dat de vlucht cancelled is en dat nadere mededelingen zullen volgen.
Vijf voor twee zitten we in de transferruimte wachtend op de dingen die komen gaan. Vietnam Airlines heeft kennelijk z’n dag niet. Naast ons zit nog een zaal vol passagiers die zitten te wachten vanwege een technische storing aan hun vliegtuig.
Inmiddels zijn de meeste winkeltjes in de hal gesloten. De maatschappij blijft in gebreke wat de verstrekking van informatie of iets te drinken betreft. Ruim vierhonderd mensen zitten te wachten op wat er komen gaat. Op een gegeven ogenblik circuleert het bericht dat het nog wel even kan duren omdat er een ander vliegtuig uit Parijs moet komen.
Half drie krijgen we eindelijk een flesje water en een kwartier later komt het bericht dat we om vier uur zullen vertrekken. Er worden dekens uitgedeeld en iedereen kan een warme maaltijd halen. Die zijn opgewarmd en uit het vliegtuig gehaald. Ik heb echter geen trek om zo laat in de nacht nog te gaan eten. Links en rechts installeert iedereen zich voor de nacht en met een tas als hoofdkussen probeer ik liggend op drie stoelen wat te slapen.
Na wat gedraai en zoeken naar de juiste houding ben ik daarna een uurtje van de wereld.
Om tien over vier Vietnamtijd komt het bericht dat de storing verholpen is en we weer kunnen instappen. Slaperig hobbelen we door de safety en om half vijf zit iedereen weer op z’n plaats in het vliegtuig. Vliegen jongens, dat is het enige dat ik verlang. En dat gebeurt maar aanvankelijk met een gangetje van zo’n 600 kilometer. De captain had verteld dat de technici keihard hadden gewerkt en een nieuw onderdeel hadden gemonteerd. Zou dat eerst moeten inlopen? In ieder geval is de geplande tijd van aankomst half twaalf plaatselijke tijd, dat komt neer op een dikke 12 uur vliegen. Met een aankomst in Parijs die uren te laat zal zijn. Veel te laat om onze aansluitende vlucht te halen. Nou ja, daar zal wel iets voor worden geregeld. Ik zet m’n horloge weer terug op de Europese tijd en probeer wat te slapen.
Om een uur of vijf ’s ochtends (nieuwe tijd) maak ik een rondje door het vliegtuig. Er zijn al meer mensen wakker en in de pantry worden aan liefhebbers warme broodjes en koffie uitgedeeld. Daar kan ik me wel in vinden. Buiten is het al licht. Ik wandel een paar keer heen en weer, van voor naar achteren, om de bloedsomloop in m’n benen te herstellen. Altijd mooi om zo’n slapende menigte te overzien. Aan de taal te horen had ik eerder tijdens de vlucht al kunnen constateren dat het overwegend Fransen zijn. In alle soorten en afmetingen, morsige types, oude mensen, mooie jongens met slanke vrouwen, kinderen. De man die naast me zit, reist alleen. Kan een Vietnamees of een Chinees zijn. Hij is meteen na het instappen gaan slapen, met een blinddoek voor z’n ogen en oorbeschermers op. Ergens benijd ik hem. Lijkt me heerlijk om op deze wijze al die saaie vlieguren te kunnen doorbrengen.
We passeren India, Pakistan en Teheran. Een Johnny Halliday lookalike leunt over de stoel voor me waarin z’n vrouw zit. Voorzichtig John, straks klapt de hele boel naar achteren en heb ik jullie allebei op m’n schoot.
We zitten overigens weer helemaal achterin. Dat is niet plezierig vliegen, de staart van een vliegtuig kwispelt als het ware waardoor je niet rustig zit. Uit de pantry achter me komen eetluchtjes van maaltijden die opgewarmd worden. Het zijn altijd dezelfde weeïge geuren die dan door het vliegtuig circuleren. Niet echt lekker.
Het vliegtuig ontwaakt nu volledig, bij de toiletten staan de liefhebbers in de rij.
Ik heb mezelf al opgefrist voor de grote golf bezoekers. Haar gekamd en de baard geïnspecteerd. Het was zo’n eigentijds ongeschoren hoofd dat me aankeek in de spiegel. Jammer dan, m’n scheerapparaat zit in m’n koffer.
En zo verstrijken tergend traag de uren. Kwart voor tien krijgen we zowaar iets te eten wat het midden houdt tussen het ontbijt en de lunch.
Het warme eten dat ik al rook tijdens het opwarmen blijkt rijst met vis te zijn. Oh nee, niks mis met vis maar niet als ontbijt, asjeblieft.
Gelukkig zijn er veel broodjes met jam en bakjes yoghurt dus de buik wordt toch nog gevuld. Dat mag ook wel want onze laatste echte maaltijd was die van de vorige middag, zo’n uurtje of dertig geleden.
Ik verwacht eigenlijk dat de captain wel iets zal vertellen over de gemiste aansluitingen maar hij zwijgt in alle talen. Toch een eigenschap van Vietnam Airlines tijdens deze vlucht.
Als we nog anderhalf uur te gaan hebben beginnen sommige passagiers al enthousiast hun zomerkleding te verwisselen voor warme kleding. Rustig aan jongens, er is nog tijd genoeg. De man naast me, hij komt uit Vietnam, is ook ontwaakt. Hij vertelt me dat hij nog verder moet naar België en voor de TGV heeft geboekt.
Het is twaalf uur ’s middags als we op Charles de Gaulle landen en het vliegtuig kunnen verlaten. Op het vliegveld blijkt alles perfect geregeld te zijn voor onze overstap. We worden naar een speciale balie gebracht en daar staan medewerksters van Air France en KLM gereed om ons verder te helpen. Prettige verrassing, we kunnen al om vijf over twee met een vlucht naar Amsterdam mee en ontvangen een bon voor een maaltijd in een van de vele restaurants op deze luchthaven. Alles loopt verder zoals het moet en vijf over twee gaan we de lucht in. Een vluchtje van een uur en met een glaasje witte wijn vieren we alvast onze behouden thuiskomst. Misschien wat voorbarig omdat op Schiphol onze bagage niet meegekomen blijkt te zijn. Nee, lag niet aan het labelen en was ook niet achtergebleven in Saigon. De oorzaak was een bliksemstaking op CdeG maar die is al weer opgelost en de bagage komt mee met het volgende vliegtuig. Wij vinden het wel mooi, zijn niet van plan om daar op te wachten en vullen een formuliertje in om het thuis te laten bezorgen. En vallen daarna in de armen van onze afhalers die we dank zij ons mobiele telefoontje uit Parijs al hadden kunnen informeren over onze late komst.
Hoe het met die bagage afliep? Die wordt nog dezelfde avond thuis bezorgd. Gebeurt tienduizenden keren per jaar en op Schiphol hebben ze daar een goed systeem voor opgebouwd om al die gevallen op te vangen.
Zo komt er met enig oponthoud het einde aan een fantastische reis waarin we zoveel hebben gezien dat we er voorlopig nog niet over uitgesproken raken. Ik heb in mijn verhaal geprobeerd om de gewone dagelijkse gebeurtenissen tijdens zo’n reis weer te geven. Met alle dipjes en hoogtepunten zoals ik die heb ervaren en hier en daar wat toelichtingen over de geschiedenis van de twee landen.
Als ik terugblader in de voorgaande 33 hoofdstukken bekruipt me nu al verbazing. Schreef ik daarnet over hoogtepunten? Het was een aaneenschakeling van hoogtepunten. Dat ik de laatste hoofdstukken misschien wat minder enthousiast lijk is vooral te wijten aan de onvermijdelijke vermoeidheid die na vier weken toeslaat.
Deze reis was afgezien van een paar kleinigheden voortreffelijk verzorgd door Laurens van Kol van Vietnam Journey en Tulip Tours.
Het werd een reis die ook slaagde dankzij onze reisgenoten. Dat het klikte tussen ons wisten we al maar dat we er een paar vrienden voor het leven bij hebben gekregen mag je vooraf alleen maar hopen.
Het werd een reis die ik iedereen kan aanbevelen met de toevoeging dat er dan nog tal van variaties en andere bestemmingen mogelijk zijn.
Mocht je plannen hebben in die richting dan zou ik zeggen: doe het nu. Het bureau heb ik hierboven vermeld. Zij zullen je zeker niet teleurstellen in je verwachtingen.

Mei 2007
Ruud Jansen

Emailadres: ruudenlia@ziggo.nl

33. Is dit mensenwerk?

Gajus — Fri, 29 Jan 2010 21:32:41 +0000

Woensdag 3 januari. De vermoeidheid begint z’n tol te eisen maar de Banteay Srei en de Ta Prohm mag je niet missen. Betekent anderhalf uur rijden maar ze overtreffen werkelijk alles.
Woensdag al, nog een paar dagen, dan zit deze reis er op. Ook wel lekker om weer naar huis te gaan. De vermoeidheid begint toch toe te slaan. Bijna vier weken zijn we nu onderweg met elke dag nieuwe ervaringen. Op een gegeven ogenblik zit ik dan vol. Ik neem de gebeurtenissen nog wel waar maar realiseer me niet echt meer hoe bijzonder ze zijn. Dat komt dan meestal pas later, als we weer thuis zijn en ik de foto’s bekijk. En als ik bezig ben om te schrijven. De korte aantekeningen die ik heb gemaakt zijn dan voldoende om alle herinneringen weer op te roepen.
Vandaag gaan we nog een aantal tempels bekijken. Hoeveel weet ik nog niet maar in ieder geval zit de Banteay Srei (de citadel van de vrouwen) erbij. En natuurlijk de Ta Prohm die niet is gerestaureerd en gedeeltelijk overwoekerd door de jungle. Twee tempels die een stuk verder van Siem Reap verwijderd liggen dan de exemplaren van gisteren.
We gaan weer vroeg op weg, naar de vrouwentempel, en rijden over een gedeeltelijk verharde weg door plattelandsgebied. Niet een echt boeiend landschap. Afwisselend kale vlakte en bos. Wel bewoond. Langs de weg staan hier en daar woningen op palen. Ik krijg niet de indruk dat er hier elektriciteit is. Ik zie namelijk nergens masten met elektri-citeitsleidingen. Ze moeten het hier doen met accu’s of zelf stroom opwekken met een kleine generator.
Geen echt landbouwgebied ook. Meer dan wat kleine veldjes met groenten of rijst voor eigen gebruik kan ik niet ontdekken. Wat ze hier wel doen is de bereiding van palmsuiker. Die kan bereid worden uit een aantal palmsoorten. Het gebeurt hier op kleine schaal met grote kookketels op houtvuren.
En voor de rest is het natuurlijk heel goed mogelijk dat de inwoners een baantje hebben in de drukke toeristenindustrie van Siem Reap.
Banteay Srei bereiken we na anderhalf uur. Dit is een betrekkelijk kleine tempel maar wel met prachtige bas-reliëfs.
Het is hier gelukkig niet zo druk als bij de tempels die we gisteren bezochten. Maar ook hier veel bezoekers vanuit het land zelf. Bij de ingang poseert een groepje voor een foto en de ernst van de gebeurtenis staat op de gezichten te lezen.
Als we weer terugrijden, bezoeken we onderweg een minidorp om de suikerbereiding te bekijken. Kraampjes waar allerlei souvenirs worden verkocht, ontbreken trouwens ook niet. Veel activiteit is er niet te bespeuren. Maar voor de kindertjes zijn we een welkome afwisseling van de dag.
Er is hier wel degelijk elektriciteit zie ik nu. Achter een paar huizen pruttelt een klein aggregaat en er lopen dunne kabels naar de verschillende huizen.
De tweede tempel die we bezoeken is een bijzondere, men heeft deze namelijk grotendeels in dezelfde staat gelaten als hij was bij zijn ontdekking. Ik schrijf grotendeels omdat er hier en daar wel degelijk verstevigingen zijn aangebracht om instorting te voorkomen.
Het is een groot complex dat gedeeltelijk is overwoekerd door de wortels van machtige bomen. Heel bijzonder om hier rond te dwalen. Ik weet nauwelijks wat meer imponeert, de reusachtige tempel zelf of de natuur die met boomwortels als wurgslangen al dat mensenwerk dreigt te verpletteren.
Het aantal bezoekers is ook bij deze tempel gering en ik kan me hier heerlijk uitleven met m’n fototoestel.
Na afloop van dit bezoek gaan we terug naar Siem Rap en brengen een bezoek aan de vlindertuin. Je kunt er ook lunchen en dat doen we dus terwijl kleurige vlinders om ons heen fladderen.
’s Middags brengen we een bezoek aan een Instituut waar opleidingen in creatieve beroepen worden gegeven. Een school die is opgericht met ontwikkelingshulp van Frankrijk en bijdragen van de EEG. De leerlingen bekwamen zich in lakschilderen, borduren, houtbewerking, beeldhouwen en zilversmeden. Ook hier zijn sommigen doof. Toch wel opvallend hoeveel mensen met deze handicap een dergelijke opleiding volgen. Ik neem aan dat het door de plaatselijke overheid gestimuleerd wordt.
Om vier uur vinden we het welletjes voor deze dag en gaan terug naar het hotel. De benen zijn moe en we installeren ons met een lekker glas koele witte wijn op het balkon bij onze kamers. Tijd om een beetje na te praten over wat we gezien hebben, over de verschillen tussen Vietnam en Cambodja, beetje filosoferen over de toekomst van deze landen.
’s Avonds eten we weer in Siem Reap bij het Khmerrestaurant. Daar valt ook nog een verhaal over te vertellen maar dat doe ik in het volgende hoofdstuk.

32. Angkor

Gajus — Fri, 29 Jan 2010 20:58:00 +0000

Dinsdag 2 januari. We zijn gisteren in de namiddag naar Siem Reap gevlogen. Vandaag brengen we ons eerste bezoek aan de oude stad Angkor Thom
Angkor Wat was ooit de hoofdstad van het Khmerrijk dat Cambodja, delen van Vietnam, Laos en Thailand omvatte.
Honderden jaren eerder al, in het jaar 889, werd in de huidige provincie Siem Reap door koning Jayavarman een stad gesticht met de naam Yashodapura. Hierbij verplaatste deze vorst ook de zetel van de regering naar deze stad.
Na hem stichtten andere vorsten tempels in dat gebied met daaromheen nieuwe steden die op hun beurt tot hoofdstad werden benoemd. Al die tempels verschillen onderling van bouwstijl en er zijn zowel Boeddhistische als Hindoeïstische te zien.
Waarom juist in die streek? De reden was de vruchtbaarheid van de grond die bovendien elk jaar door overstroming van een nieuwe laag slib werd voorzien.
In de twaalfde eeuw werd de stad Angkor Wat door koning Suryavarman II gebouwd rond de tempel Angkor Wat. Angkor heeft als betekenis ‘heilige’ en Wat betekent ‘tempel’. Ook Suryavarman verplaatste de regeringszetel naar deze stad. Schattingen over het aantal inwoners in die tijd noemen getallen tussen een half en een miljoen.
Gedurende zes eeuwen was de hoofdstad van het Khmerrijk in deze streek gevestigd tot er in het begin van de vijftiende eeuw een einde aan kwam. Het eens zo machtige rijk viel uiteen en na veel strijd met het naburige Thailand verhuisden de Khmers de hoofdstad met de totale bevolking naar het huidige Pnom Penh.
De natuur heroverde daarop het gebied, van de overwegend houten huizen van de steden bleef niets over en de tempels raakten in vergetelheid.
Pas in 1900 werden ze door een Franse expeditie herontdekt en voor het eerst aan de wereld getoond. De verrassing was groot en vanaf die tijd wordt er gewerkt aan het behoud en herstel van het enorme complex.
Gisterenmiddag zijn wij van Pnom Penh naar Siem Reap gevlogen. Een korte vlucht van een half uur en we kwamen in het donker aan. Ook deze keer stond er een busje op ons te wachten dat ons naar een hotel met de mooie naam La maison d’Angkor bracht.
De donkere entree van het hotel deed niet echt veelbelovend aan maar de kamers in een van de vleugels aan de andere zijde van het mooie zwembad zijn prachtig. Mooi van inrichting en verrassend van architectuur. Heerlijk om de laatste dagen van onze vakantie hier door te brengen.
Het hotel met circa twintig kamers wordt geleid door een Fransman. Een wat stugge man die het erg druk leek te hebben met het toezicht op z’n personeel.
Toen wij om een uur of acht aan tafel gingen om te dineren zat er al een grote groep Franse gasten aan tafel en verder wat Engels sprekende bezoekers.
Wat een wonderlijke dag hadden we achter de rug. En wat was het verblijf in dit kleine paradijs een contrast met de beelden van de gruwelen die we in Choeung Ek hadden gezien.
We maakten er vanwege de verjaardag van Lia een echt feestdiner van, genoten van de Frans Cambodjaanse keuken en gingen om half elf tevreden naar bed.
Het is dinsdagochtend. Ik heb heerlijk geslapen vannacht. Ik was er om half zeven al uit om binnen en buiten alles op m’n gemak te kunnen bekijken. Veel tijd hebben we overigens niet. Onze chauffeur zal ons om acht uur ophalen want de bezichtiging van de tempels staat voor vandaag op het programma. Half acht zitten we daarom buiten aan het ontbijt. Het is prachtig weer en ik heb er zin in.
Siem Reap was misschien ooit een klein stoffig plaatsje maar daar moet je toch wel tien twintig jaar voor terug in de geschiedenis. Natuurlijk waren de tempels van Angkor toen al bekend maar het massatoerisme moest nog op gang komen en lag tijdens het bewind van de Khmer rouge zelfs zo goed als stil. Vanaf 1991 kwam dat langzaam maar zeker op gang en nu telt de stad tientallen hotels, het een nog groter dan het andere. En talloze guesthouses voor degenen die het met een kleinere beurs moeten doen.
En men bouwt maar door om meer bezoekers te kunnen ontvangen. Een miljoen per jaar las ik ergens als aantal maar dat is waarschijnlijk al achterhaald.
Vanaf ons hotel is het een half uurtje rijden naar de ingang van het complex waarop de tempels staan. Onderschat de grootte ervan niet, je hebt echt gemotoriseerd vervoer nodig om de afstanden tussen de verschillende tempels te overbruggen.
Bij de ingang staat een lange rij bussen en auto’s. Dat belooft niet veel goeds maar onze goed Engels sprekende chauffeur weet precies wat er gedaan moet worden. Hij zorgt er voor dat we een driedaagse bezoekkaart krijgen. Kost veertig Dollar per persoon en een pasfoto.
En dan valt het wachten heel erg mee. Niet meer dan een kwartiertje waarna we naar binnen mogen. We hebben met onze chauffeur afgesproken welke tempels we in ieder geval willen bezoeken.
Ons eerste bezoek betreft de Bayontempel, die centaal in Angkor ligt. Deze tempel bestaat uit een wonderlijk verzameling van 54 torens die gedecoreerd zijn met glimlachende gezichten. De tand des tijds heeft hier behoorlijk toegeslagen en er is veel beschadigd aan deze tempel. Delen zijn ingestort en het is oppassen geblazen om niet te vallen. Met een ‘oh, my God’ zie ik op een gegeven moment een dame ondersteboven gaan. De gevolgen vallen mee. Eigenlijk zou ‘oh, my Buddha’ hier meer op z’n plaats zijn.
Er moet hier nog heel wat gerestaureerd worden, op twee plaatsen zijn ze trouwens aan het werk. Naast de tempel liggen velden met duizenden genummerde stenen, klein en groot, die weer een plaats moeten krijgen. Als je het ziet lijkt het een bijna hopeloze taak. Maar er is nog voldoende te bewonderen. Zowel in de gangen als buiten kom ik honderden uitgehakte afbeeldingen tegen. De muren zijn versierd met bas-reliëfs, waarbij elke voorstelling een eigen verhaal weergeeft. En dat alles is aangebracht met een vakmanschap dat verbijstert.
Het is overigens ongelooflijk druk met mensen die elkaar fotograferen met de tempel als achtergrond. Er lopen veel Cambodjaanse jongens en meisjes die hardnekkig proberen om je iets te verkopen. Bedelaars en invaliden bezetten strategische plaatsen en doen een beroep op de barmhartigheid van de bezoekers.
Het is warm geworden. Het mag dan de koele periode van het jaar zijn maar ik heb toch de indruk dat de zon meedogenloos z’n best om minstens dertig graden te bereiken.
Wij wandelen in de zinderende hitte langs het olifantenterras en zoeken dan een plaats bij een van de vele verkoopstalletjes om in de schaduw een koud blikje seven up te drinken.
‘Live is short’ staat op het blik. ‘Live it up’.
M’n kennis van de Engelse taal schiet te kort voor een juiste vertaling. Waar maken, nakomen, naleven geeft m’n woordenboek aan. Ik houd het maar op: Het leven is kort, beleef het.
Aan het einde van de middag begeven we ons voor de tweede keer naar Angkor. Deze keer staat de tempel van Angkor Wat op het programma. Onderweg passeren we een van de enorme waterreservoirs, die waren aangelegd om in de watervoorziening van de stad te voorzien. Er zijn er nog meer waarvan er eentje droog staat.
Angkor Wat is mede door z’n afmetingen volgens een paar reisgidsen het hoogtepunt tijdens een bezoek in Angkor. De gigantische piramidevormige tempel met vijf hoge torens steekt door z’n hoogte van 65 meter boven alles uit en is daardoor al van grote afstand zichtbaar. Qua grootte kan je hem het beste vergelijken met de verboden stad in Beijing. Initiatiefnemer voor de bouw was Suryavarman II die dit deed om de god Vishnoe te eren.
Om de tempel is een brede slotgracht van ruim 100 meter breedte aangelegd. Vandaag de dag staat Angkor Wat symbool voor het huidige Cambodja en de kenmerkende torens zijn opgenomen in de nationale vlag.
Is het er druk? Het is er meer dan druk. Hier en daar kan je bijna letterlijk over de hoofden lopen. Maar wat maakt het uit, we hebben geen haast. En het is er zo groot dat de mensenmassa als het ware opgeslokt wordt. Op een gegeven ogenblik slenter ik zelfs door een deel met bijna uitgestorven gangen.
Favoriete bezigheid van veel bezoekers is de beklimming van een van de torens. Zal ik het ook proberen? Je verkrijgt er wel een mooi uitzicht over de omgeving mee. Ik sta in dubio om het te doen. De trappen zijn meer dan stijl en nadat ik een minuut of vijf naar de waaghalzerij van andere bezoekers heb gekeken houd ik het maar voor gezien. Dan maar niet op een toren.
Het is trouwens een uur of zes, de zon staat vlak boven de horizon, en het is tijd voor wat mooie foto’s.
Als de zon eenmaal achter de horizon verdwenen is verlaten de bezoekers in drommen het bouwwerk. En ik laat me meevoeren door de stroom. Naar de ingang waar onze chauffeur wacht.
‘s Avonds eten we in Siem Reap. Deze plaats is bezig zich te ontwikkelen staat in de gids van Trotter. Dat mag je wat mij betreft een understatement noemen. De werkelijkheid is dat deze plaats in hoog tempo bezig is groot te groeien. En in dat licht moet je ook de bezoeken aan de tempels zien. Je loopt daar met velen, je loopt daar met duizenden, je bezoekt daar de bezienswaardigheden uit een ver verleden met tienduizenden. Dat betekent dat er ook weer duizenden zijn die daar iets aan willen verdienen. Die iets aan jou willen verdienen.
De tempels zien er deerlijk gehavend uit. Niet alleen door het weer zoals ik al zei maar het tuig van de Khmer rouge schijnt er ook behoorlijk te hebben huisgehouden.
Daarnaast is er door of voor handelaren in antiek veel geroofd.
Je moet dus over veel fantasie beschikken om je een beetje een voorstelling te kunnen maken hoe het er hier vijf zeshonderd jaar geleden heeft uitgezien. Morgen proberen we het nog een keer.

31. No touch

Gajus — Thu, 28 Jan 2010 16:57:51 +0000

Maandag 1 januari. Bezoek aan the Killing Fields
Vanaf het Tuol Sleng Genocide Museum in Pnom Penh is het een dik half uur rijden naar de Killing Fields of Choeung Ek. Vijftien kilometer straatweg waarvan de laatste tien kilometers erg hobbelig zijn. Ik ben met m’n gedachten nog in het museum aanwezig en de beelden van de slachtoffers trekken aan me voorbij. Foto na foto. Die zijn bewaard gebleven omdat de Khmer rouge er, net zoals de Nazi’s in 40-45, een registratiesysteem op na hielden waarbij alle gevangenen werden geregistreerd en gefotografeerd. Boekhouders van het type Eichmann vind je niet alleen in Europa.
Een op de vijf inwoners van Cambodja heeft het regime van de Khmer rouge in de jaren 1975-1978 niet overleefd. Wat een onbeschrijflijke hoeveelheid leed moet daarvan het gevolg zijn geweest. Hoe zijn de nabestaanden daar overheen gekomen? Ik probeer me een voorstelling te maken van hun verdriet, revanchegedachten, haatgevoelens ten opzichte van de daders. Hoeveel tijd heb je nodig voor dit een beetje gesleten is? Ik denk dat dit nooit over gaat.
Wat drijft de Pol Pots op deze aarde tot hun moordpartijen? En waarom zitten er zoveel vertegenwoordigers van rode broederschappen bij?
Vragen, vragen, vragen.
De plaats van Choeung Ek Killing fields bestond voor 1975 uit een deel van de Choeung Ek commune. Het werd ondermeer als boomgaard gebruikt en er lag een klein Chinees kerkhof. Na het uitroepen van de Khmer Republic bezetten de Khmer rouge de commune en veranderden de plaats in een opvangkamp met een grootte van twee hectare. Geen kamp om mensen gevangen te zetten of te laten werken voor het regime maar een oord om mensen te vermoorden. Hier werd iedereen die niet in de plannen van Pol Pot c.s. paste, omgebracht.
Choeung Ek Killing Field was het op een na belangrijkste deel van de zogenaamde Veiligheidsgevangenis die het S-21 centrum werd genoemd. Daar hoorde ook de Tuol Sleng Prison als centrum voor detentie, marteling en ondervraging bij.
Gevangenen uit die gevangenis en uit andere delen van het land werden na een kortere of langere detentie naar de Choeung Ek Killing Fields gebracht en daar letterlijk doodgeslagen. Kinderen door ze met hun hoofd tegen een muur of boomstam te slaan, ouderen door slagen met de kolf van een geweer. Op deze wijze werden tussen 1976 en 1978 ongeveer 20000 mensen vermoord. De slachtoffers werden daarna begraven in massagraven.
Na de inval van Vietnam in het land en de nederlaag van de Khmer rouge werd in het voorjaar van 1979 ontdekt wat er gebeurd was op deze plaats en op andere soortgelijke vernietigingsplaatsen.
In Choeung Ek werden tussen 1979 en 1980 129 massagraven ontdekt waarvan er 86 werden geruimd. Hierbij werden 8985 stoffelijke resten geborgen. Het grootste massagraf bevatte 450 lichamen.
In 1989 besloot de toenmalige regering van Cambodja om Choeung Ek Killing Field tot blijvende gedenkplaats te benoemen. Als symbool van de wrede en barbaarse moorden die door het communistische Khmer rouge regime waren gepleegd, werd er een Memorial Stupa gebouwd waarin duizenden schedels en botten van slachtoffers liggen als blijvende waarschuwing voor het nageslacht.
Bij de inrichting van dit terrein tot historisch museum heeft men een weldadig aandoende soberheid betracht. Een gebouwtje met foto’s, hier en daar wat borden met tekst, waarin beschreven wordt wat hier heeft plaatsgevonden. Ik laat hier een paar delen tekst in vrije vertaling volgen.
“De methode waarmee de kliek van Pol Pot criminelen zijn bloedbad uitvoerde onder de onschuldige bevolking van Kampuchea kan niet volledig en in duidelijke bewoordingen beschreven worden. De reden daarvan is dat de uitvinding van deze wijze van doden zo vreemd en ongewoon wreed is dat het moeilijk voor ons is om vast te stellen wat de daders voor ogen stond. Uiterlijk lijken ze op andere mensen maar hun harten zijn de harten van demonen.”
“Ze – de Khmer rouge – probeerden intensief om de bevolking van zijn oorspronkelijk Khmer karakter te beroven en de bodem en het water van Kampuchea te veranderen in een zee van bloed en tranen die de culturele infrastructuur zou laten verdwijnen. Zaken als beschaving en nationaal karakter gingen ten onder in een woestijn van totale vernietiging waardoor de maat-schappij in Kampuchea omver werd geworpen en terug werd gedreven naar het stenen tijdperk.”
Langzaam wandel ik tussen de uitgegraven massagraven door. Men heeft ze na het bergen van de lijken zo laten liggen als ze waren. Ondiepe kuilen die er uit zien als droge sloten. De hele plaats doet bijna vredig aan maar hier en daar geplaatste borden zoals dat bij de ‘killing tree’ laten weinig aan de fantasie van de bezoeker over.
Ik loop verder naar de achterzijde van dit ooit zo verschrikkelijke oord en kijk uit over een kale vlakte. In de verte staat een eenzame palmboom als een baken in de ruimte. Het is stil, de wind ruist in m’n oren. Vanaf de ingang van het kamp komt vaag het geluid van gedempte stemmen van andere bezoekers.
Plotseling komt er een klein meisje vanachter wat struiken te voorschijn. Ze wil dat ik haar fotografeer, voor geld.
Hallo, foto, money, en er duiken er nog twee op. Maar ik heb even geen zin in foto’s. De stilte is verbroken en ik loop verder, naar de stupa waarin achtduizend schedels liggen. Achtduizend paar lege oogkassen die de bezoeker aanstaren.
In de verte doet het me een beetje denken aan foto’s die ik heb gezien van een reusachtig mortuarium bij Verdun waarin de schedels liggen van gesneuvelden in de eerste wereldoorlog. Daar als symbool van de zinloze dood van miljoenen soldaten in de eerste wereldoorlog.
Hier liggen ze netjes gerangschikt in schappen, rij na rij, etage boven etage. No touch staat als waarschuwing bij de ingang van de stupa. Niet aanraken.
Want wie hier ligt heeft de status van onaantastbaarheid. Die raak je niet aan. Uit respect.
In de schaduw van wat bomen zitten we na afloop op een bank en drinken een koud blikje Fanta. We krijgen bijna onmiddellijk gezelschap van een klein meisje dat het blikje wil hebben. Ze heeft al een paar lege flessen bij zich en ik geef haar het blikje met de rest van de limonade. Ze rent er mee weg maar komt na een paar minuten weer terug met haar broertje. Aarzelend komen ze bij me staan. Zouden ze nog een blikje willen hebben? Maar het gaat om heel iets anders. Het gaat om m’n pet waarop ik de kleurige embleempjes van een aantal landen heb gespeld. Voorzichtig laten ze hun vingertjes over de glimmende speldjes gaan als ik hem even voor ze afzet. Twee kinderen die waarschijnlijk nog geen idee hebben van de gruwelen die op deze plaats zijn gebeurd. Het is te hopen dat ze als volwassenen geen kans zullen geven aan een nieuwe Pol Pot. Dat ze tijdig zullen ontdekken dat dergelijke mensen ook een pet dragen. Maar dan een pet die een symbool is van hun macht en de misbruik die van die macht gemaakt kan worden.

30. Het genocide museum in Pnom Penh

Gajus — Thu, 28 Jan 2010 16:49:42 +0000

Maandag, 1 januari 2007. Bezoek aan het Tuol Sleng Genocide Museum.
Hoe begin je een verhaal over de afgrijselijke moordpartijen die tijdens het regime van Pol Pot en zijn Khmer rouge hebben plaatsgevonden? Met verhalen van overlevenden, met het aantal slachtoffers, met foto’s? Ik weet het even niet. Laat ik daarom maar beginnen om iets te vertellen over het land waar dat is gebeurd. Cambodja dus.
De huidige staat met die naam maakte tot circa 1350 deel uit van een groot Khmerrijk waar ook delen van Vietnam, Laos en Thailand toe behoorden. Hoofdstad van dat rijk was aanvankelijk Angkor Wat, later Pnomh Pen.
In de loop der eeuwen brokkelde er door interne conflicten delen van af maar het handhaafde zich als koninkrijk tot de komst van de Fransen in 1863, die er eerst een protectoraat van maakten en het later lieten opgaan in Frans IndoChina.
Na de tweede wereldoorlog werd in 1949 een associatieverdrag gesloten met Frankrijk tot het land een aantal jaren later onafhankelijk werd onder koning Nordon Sihanouk.
Cambodja heeft tijdens de Vietnamoorlog veel te lijden gehad van Amerikaanse bombardementen die zowel op uitgeweken Vietcongtroepen als op de Ho Chi Minroute werden uitgevoerd.
In 1970 kreeg de koning zijn congé en wordt de republiek uitgeroepen onder Lon Nol. Dat duurde maar vijf jaar, in 1975 wierpen de Khmer rouge de regering van Lon Nol omver en kwam Pol Pot aan het bewind.
Pol Pot. Een naam die thuishoort in het rijtje waarin je Adolf Hitler, Jozef Stalin, Mao Zedong, Augusto Pinochet en soortgelijk gespuis vindt.
Wie was deze man, waar kwam hij vandaan, wanneer werd hij geboren?
Daarover zijn een aantal verhalen in omloop. Als geboortedatum bijvoorbeeld wordt onder de naam Saloth Sar zowel 1925 als 1928 opgegeven. Hij bracht in zijn jeugd een aantal jaren in een klooster door, wist door connecties een studiebeurs te krijgen en ging daarna naar Parijs waar hij elektrotechniek studeerde. Als gevolg van politieke activiteiten waarbij hij zijn studie verwaarloosde, werd die beurs ingetrokken. Weer terug in zijn land sloot hij zich aan bij Ho Chi Minh en vocht mee tegen het Franse leger. Nadat hij in 1956 leraar werd trad hij vier jaar later toe tot de Communistische partij waarvan hij in 1963 secretaris werd.
Nog even terug naar Lon Nol. Deze voormalige minister van Defensie was in 1970 door middel van een staatsgreep aan de macht gekomen en had daarbij koning Sihanouk en zijn constitutionele monarchie verdreven. Lon Nol voerde een pro-Amerikaans beleid waartegen meerdere groepen in verzet kwamen. De belangrijkste daarvan sympathiseerde met het communisme en maoïsme en verkreeg daardoor de naam rode Khmer – Khmer rouge.
Deze groep begon een guerrilla oorlog vanuit de jungle en kwam in 1975 na een gewelddadige strijd aan de macht, verjoeg het leger van Lon Nol en bezette Pnom Penh.
De Khmer rouge riepen vervolgens de Democratische Staat Kampuchea af met Pol Pot als premier, die een groep getrouwen om zich heen verzamelde om het land te regeren. In het geheim ontwikkelde deze groep (de Angkar) de plannen voor een drastische hervorming van het land.
De ideologie van de Khmer rouge was zoals reeds gezegd communistisch maar onderscheidde zich door z’n afkeer van wetenschappelijke kennis en de invloed van de grote steden in het land. Hun doel was een totale omschakeling naar een agrarische samenleving, die onafhankelijk van het kapitalistische westen kon voortbestaan.
Om dit te bereiken werd begonnen met de ontruiming van de steden waarbij de inwoners werden gedwongen om op het platteland te werken. Scholen, overheidsdiensten, de gezondheidszorg werden opgeheven. Bewoners die niet wilden vertrekken, werden geëxecuteerd. Privébezit, het geldsysteem, markten, banken en handel werden verboden. Religie werd afgeschaft, de monniken werden te werk gesteld in de landbouw of gedood.
Tijdens dit schrikbewind werden alle leiders van de voormalige regering van Lon Nol en hun familie omgebracht. Datzelfde gold voor iedereen die op een of andere wijze relaties had met de oude regering waaronder militairen en ambtenaren.
Verder moesten allerlei minderheidsgroepen waaronder een Vietnamese, verdwijnen. Een opdracht die letterlijk werd uitgevoerd.
De resterende bevolking ten slotte werd verdeeld in twee groepen, de oude en de nieuwe mensen. Mensen die al voor 1975 waren aangesloten bij de Khmer rouge, vielen onder groep oude mensen. Deze basisburgers dienden als voorbeeld voor de nieuwe mensen, kandidaten, die zich moesten bewijzen en voor het minste werden bestraft.
Dit regime heeft zich tot 1979 kunnen handhaven. Het Vietnamese leger dat een jaar daarvoor Cambodja was binnengevallen, maakte na een felle strijd een einde aan dit gruwelbewind met de inname van Pnom Penh.
In de jaren daarna werd pas goed duidelijk wat er was gebeurd. De getallen over het aantal slachtoffers verschillen maar 1,7 miljoen wordt als het meest aannemelijk beschouwd. Dat kwam neer op 20 procent van de toenmalige bevolking.
Tot 1989 bleef het land daarna door Vietnam bezet. De Khmer rouge bleven echter nog jaren actief in de jungle op de grens met Thailand en werden daarbij gesteund door China. Pas in de jaren negentig kwam er een einde aan deze burgeroorlog die resulteerde in de overgave van de laatste Khmer rouge guerrilla’s
In 1993 werd het land na verkiezingen weer een koninkrijk, een situatie die geldt tot de dag van vandaag.
Pol Pot hield zich jaren verborgen in de jungle met zijn Khmer rouge maar werd gevangen genomen. Aan de plannen om hem door een tribunaal te berechten is nooit uitvoering gegeven omdat hij in 1996, vermoedelijk aan malaria, overleed.
Tot zover in het kort de historie van het land en de nachtmerrie

Het Genocide museum in Pnom Penh.
Het is maandagmiddag en we zijn net bij het Genocide museum gearriveerd. Het gebouw waarin het is gevestigd was oorspronkelijk een secondary school, de Tuol Svay Prey highschool. Na 17 april 1975 werd het door het regime van de Khmer rouge in een gevangenis veranderd, die bestemd was voor al diegenen die niet in de ideologie van de Kampuchea Democracy pasten.
Vluchten hieruit was onmogelijk door de dubbele muren van ijzeren golfplaat met prikkeldraad, die om het complex werden aangebracht.
Bijna 20000 mannen, vrouwen en kinderen hebben hier kortere of langere tijd (tot 6 maanden) gevangen gezeten voor ze werden afgevoerd naar Choeung Ek, waar ze werden geexecuteerd.
Er is aan het gebouw maar weinig veranderd en de bewijzen van de misdaden die werden begaan zijn nog steeds aanwezig. Cellen, martelinstrumenten, dossiers, namenlijsten, foto’s, kleding en bezittingen.
Van de massagraven waar de slachtoffers werden begraven, is die bij het dorp Choeung Ek in Dangkor het grootste. Deze plaats is in de wereld bekend geworden onder de naam The Killing Fields.
Ik wandel door kale, lege vertrekken die als cel werden gebruikt. In de meeste staat alleen een ijzeren bed waarop gevangenen werden vastgeketend. Ook werden de gevangenen vastgeketend aan de muren of de vloer. Foto’s aan de muren laten zien hoe mensen werden mishandeld. Beelden die zo deprimerend zijn dat ik naar buiten loop om het van me af te schudden. Waarom zijn deze misdaden begaan. Wie of wat heeft de daders van deze gruwelen geïnspireerd tot hun daden? Hoe verwrongen moet je geest zijn om dit soort misdaden te bedrijven? Ik weet er geen antwoord op en wordt bevangen door een gevoel van immense somberheid.
In de toelichting bij de foto’s wordt als naam voor de daders van deze verschrikkingen constant over de Pol Pot Clique gesproken. Ik realiseer me hoe weinig ik maar weet van de gebeurtenissen die in Cambodja hebben plaatsgevonden. Waar ik van de Vietnamoorlog vrij veel weet zijn de gebeurtenissen in dat land indertijd een beetje aan me voorbij gegaan.
Buiten schijnt de zon. Ik sta voor een bord waarop de regels voor het gedrag van een gevangene bij een ondervraging zijn vermeld.
You must answer accordingly to my question is regel 1. Don’t turn them away.
Natuurlijk waren de antwoorden nooit naar de zin van de ondervragers. Wat er dan gebeurde staat onderaan het document beschreven.
In ga weer naar binnen in het gebouw, deze keer in een andere vleugel. Ook hier gelijkvloers kleine vertrekken die als cel moeten hebben gediend. Langzaam sjok ik daarna de trap op naar een hogere verdieping en in het trapportaal word ik getroffen door het licht dat door smalle openingen in de wand naar binnen valt. Dit moeten de gevangenen ook gezien hebben. Het gefilterde licht als symbool van de buitenwereld, zo dichtbij en toch zo veraf.
Het is stil in het museum. We zijn niet de enige bezoekers in dit museum, ze lopen bijna zonder uitzondering zwijgend langs de verschrikkingen die hier zijn tentoongesteld. Alleen beneden klinkt de stem van een Cambodjaanse gids die aan een groepje mensen vertelt hoe z’n vader, z’n moeder, z’n broer en z’n zuster hier gedood waren en dat hij de enige overblijvende van de familie was.
Een etage is helemaal volgehangen met foto’s van de mensen die hier gevangen zaten. Rij na rij kijken ze me aan, sommigen angstig, anderen nog onwetend van het lot dat ze wacht, oudere mensen maar ook veel jeugd, mannen, vrouwen, jongens, meisjes.
Bij sommige foto’s staat een korte tekst. Ik lees er een aantal van. Het zijn de verhalen van overlevenden.
Zoals bijvoorbeeld het verhaal van Khuon Ny, die in cel 2 van de Tuol Sleng Prison zat.

“Ik was gelukkig toen mijn kinderen zich bij de Khmer rouge aansloten maar ook bevreesd. Mijn twee dochters, Sambann en Ny woonde in Pnom Penh. Een van mijn dochters stuurde me een grote kookpan maar later werd die door de leiding van de Communistische Partij meegenomen voor collectief gebruik.
Mijn man en ik gingen naar Pnom Penh omdat Sambann me schreef om kleefrijst te brengen voor de plechtigheden bij de begrafenis van Ny. Ze was pas overleden en Sambann wachtte op ons voor ze gecremeerd zou worden.
Toen we in Pnom Penh waren vertelde Sambann me dat haar echtgenoot Mon gearresteerd was en gevangen gezet in een gevangenis noordelijk van z’n huis. De Khmer rouge hadden hem ervan beschuldigd dat hij banden onderhield met de Vietnam.
We waren bang, ik huilde, maar ik maakte geen geluid en de mannen om me heen keken nors.
Toen liepen de Khmer rouge met mijn dochter in westelijke richting en ik vroeg me af waar ze haar mee naar toe namen. Mijn man dacht dat Sambann was opgehangen in een rijstzak en gedood. Ik denk dat het dochtertje van Sambann ook al dood was, omdat ze haar ouders gearresteerd hadden.
Mijn kinderen waren goede mensen, ze waren niet hardvochtig en deden nooit verkeerde dingen. Ze hielden veel van ons. Ze stierven gewoon omdat ze zich aansloten bij de revolutie. Ik denk dat ze naar het paradijs zijn gegaan.”
Na nog een gebouw met honderden foto’s van slachtoffers, beenklemmen en martelwerktuigen vind ik het genoeg. Het begint me te benauwen, ik wil hier uit, uit dit gebouw en m’n vertrek lijkt bijna een vlucht.
Buiten negeer ik de kreupelen en andere slachtoffers van landmijnen die zich op deze plaats verzamelen om te bedelen. In voel me warm en bezweet en wil weg van deze plaats..
Bij ons busje zijn de anderen ook al gearriveerd. Zwijgend stappen we in, een paar minuten later rijden we weg. Naar dat andere inferno, een dorp in de omgeving van Pnom Penh, Choeung Ek, beter bekend als de Killing fields.

29. Met Oud en Nieuw in Pnom Penh

Gajus — Thu, 28 Jan 2010 16:40:36 +0000

Zondag, 31 december. We varen in bijna zes uur met een snelboot naar Pnom Penh, de hoofdstad van Cambodja.
Na de transfer naar het hotel kunnen we de besteding van de rest van de dag naar eigen keuze invullen. De komst van het nieuwe jaar vieren we ’s avonds in het hotel.
Half zes op vandaag en een half uur later zitten we aan het ontbijt. Tijdens het reizen heb ik vaak nauwelijks een idee welke dag het is maar vandaag is een uitzondering op die regel. Ten eerste weet ik dat het zondag is maar, belangrijker, ik realiseer me ook dat het de laatste dag van het jaar is.
Wel een vreemde oudejaarsdag, zonder oliebollen, zonder het voortdurende geknal van vuurwerk, zonder extra dikke krant met alle bijzondere gebeurtenissen van het jaar. In plaats daarvan verlaten wij Vietnam om het buurland Cambodja te bezoeken.
De bedoeling is dat we dat varend doen met een boot die vertrekt van een steiger naast het hotel. Als ik het goed begrepen heb onderhoudt die een dagelijkse lijndienst naar Pnom Penh.
Kwart over zeven staat als vertrektijd in ons reisschema maar ik denk niet dat het zal lukken. Een man van de boot is druk aan het bellen. Bij elk telefoontje klinkt z’n stem luider zodat hij z’n mobiele telefoon op het laatst bijna niet meer nodig heeft. Waarschijnlijk zijn nog niet alle passagiers aanwezig. Ik tel er een stuk of vijftien maar er kunnen er zeker nog tien bij.
Er worden inderdaad nog vier passagiers met een bootje gebracht, komen waarschijnlijk van een ander hotel. Maar het wachten gaat nog even verder. Het is inmiddels kwart voor acht, er komen weer twee passagiers aan, met grote koffers die in het ruim van het schip worden opgeborgen. De boot wiebelt zachtjes heen en weer. Goed dat ik m’n reistabletje al heb ingenomen.
Om tien voor acht arriveert er nog een jong stel en dan is kennelijk iedereen binnen. De man die zo druk aan het bellen was bergt z’n telefoon op en de motoren worden gestart. Even later gaan de trossen los en we vertrekken. Eerst met een rustig gangetje maar daarna sneller en sneller. Het is weliswaar geen draagvleugelboot maar dit exemplaar stuift er ook met een pittige snelheid vandoor.
Ik zit in de kombuis, op het open voor- en achterdek zijn alle plaatsen al bezet. Maar door de geopende ramen komt er een lekker fris windje naar binnen. Niet dat het echt warm is, ik schat het op 25 graden. Er is wel wat zon voor zover de lichte bewolking dat toelaat.
De Mekong is hier een geweldige plas water, minstens 500 meter breed. Van het landschap valt niet meer te vertellen dat het volkomen vlak is en uit eindeloze rijstvelden bestaat.
Na een kleine drie kwartier varen splitst de rivier zich en wij nemen de linker tak.
Zoals ik al schreef gaan we naar Cambodja. De grensovergang wordt om ongeveer negen uur verwacht. Voor dat land heb je een visum nodig maar dat kan je aan de grens regelen. Voor je zover bent moet je eerst uitgeboekt worden bij het Vietnamese grenskantoor en daar je uitreisformulier overhandigen. Wijs geworden door problemen neemt de leiding van de boot het meeste werk uit handen van de passagiers. De man die de laatkomers uit hun bed belde, is meteen na het vertrek aan de gang gegaan om voor iedereen de papieren in orde te maken. Dat is niet zo’n gek idee en voorkomt waarschijnlijk veel oponthoud. We wisten overigens van te voren dat we daarvoor een pasfoto moesten meenemen en 22 dollar.
Om negen uur arriveren we bij de grens en onze man gaat aan wal nadat hij iedereen heeft geadviseerd niet van boord te gaan. En om niets te kopen.
“Don’t buy anything. They will disappear with your money to change and will not come back. Better to keep it in your pocket.”
Het gemengde gezelschap van Fransen, Duitsers, Engelsen en Nederlanders wacht daarna geduldig op de dingen die komen gaan. De boot dobbert een eindje uit de wal, onze vertegenwoordiger is ergens verdwenen in een gebouw.
Dat duurt zo een kwartiertje tot we plotseling vertrekken en full speed over de rivier sjezen. Niet langer dan een paar minuten echter. We gaan weer naar de kant om aan te leggen bij een steiger. Allemaal uitstappen krijgen we te horen en tot m’n verrassing worden we opgewacht door onze begeleider, die met een grote stapel papieren, paspoorten etc. klaarstaat. Ons doel is een kantoortje waar we een ingevuld document afgeven en een blanco document ontvangen dat we nodig zullen hebben bij vertrek uit het land. En ons paspoort wordt voorzien van zes gekleurde stempels.
Uiteindelijk gaat alles nog vrij vlug en om kwart over tien komt de laatste reiziger weer aan boord.
Als we vertrekken blijft onze begeleider achter. Hij gaat terug naar Chau Doc. Heeft voor z’n werk 2 Dollar per persoon verdiend. Dat mag ook wel. Hij had aan twee mensen nog extra werk omdat die geen pasfoto’s bij zich hadden. Maar goed, de bureaucratie is in beide landen weer lekker bezig geweest. Ik vraag me wel eens af wat er gebeurt met deze papierberg.
Wij varen weer, hebben nog heel wat uurtjes voor de boeg. Ik vermaak me met een stukje muziek en het bestuderen van m’n medepassagiers. Een paar plaatsen voor me zit een dertigjarige soloreiziger, een van de laatkomers in ChauDoc, uit een plastic bak te eten alsof ie uitgehongerd is. Die heeft ie natuurlijk nog snel even gekocht bij de grens. Mie, groenten, meat. Nou ja, waarom niet, moet kunnen. Lia ziet me kijken en geeft me de verrassingssurprise die we van ons hotel meekregen. Koekjes.
Een jonge Engelsman deelt tinnetjes bier uit aan de liefhebbers. Omdat de verkoopster bij de steiger niet kon wisselen had ie er maar een heel stel ingeslagen. Hij reist met een vriendin en de liefde bloeit zichtbaar. True love speelt m’n Ipod toepasselijk.
De eter voor me is uitgeschranst. Ik weet nog niet wat z’n nationaliteit is om de eenvoudige reden dat hij nog niets heeft gezegd. Ergens een beetje merkwaardige figuur. Hij slaat nu een grote sjaal om vanwege de wind en pakt z’n MPplayer. Zou het een Australiër zijn? Nee, meer een Duitser, heeft een onplezierig aandoende strakke, bijna wrede mond. Geen man om naar True Love te luisteren. Mmm, nee, meer iets Wagnerachtigs met Walkuren of zoiets.
Maar genoeg mensen gekeken, de Sudokupuzzel moet nog af en met de schoenen uit verdiep ik me in de getallen.
Overigens zitten we nu wel in Cambodja. De derde staat van het voormalige Frans IndoChina. Noord Vietnam en Laos hebben we een paar jaar geleden al bezocht, Cambodja nog niet. Bij de naam van dit land moet ik bijna automatisch denken aan Killing fields en Pol Pot. Namen die onlosmakelijk bij een ongelooflijk bloeddorstige periode in de zeventiger jaren van de vorige eeuw horen. We hebben een bezoek aan de killing fields op ons programma staan. Ik denk dat ik er een apart hoofdstuk aan zal wijden.
Zo verstrijkt de tijd, op de oevers van de rivier is weinig boeiends te zien, ik begin trek te krijgen en alsof daar op gewacht is deelt de bemanning lunchpakketjes uit met smakelijke sandwiches en fruit. De eetman voor me slaat het pakketje ondanks z’n eerdere maaltijd niet af en verrast me als hij klaar is doordat hij een sigaretje gaat rollen. Zowaar een echte zware van de weduwe. Zou hij dan een Nederlander zijn? Hij steekt ‘m nog niet op dat wil zeggen niet op zijn plaats maar loopt naar het achterdek om daar de mensen met z’n rookwolken blij te maken. Kan je zoiets maken? Ik weet het antwoord al. Sommige mensen kunnen alles maken.
Ik ben benieuwd hoe laat we in Pnom Penh zullen arriveren. Volgens het reisschema moeten we er vier en een half uur over doen maar de benodigde tijd bij de grens is niet helemaal in te schatten en we vertrokken al veel te laat. Twaalf uur zal in ieder geval niet lukken.
Om een uur begin ik het aardig zat te worden maar het duurt tot half twee voor de eerste tekenen van een stad zich aankondigen. Wat huizen, een fabriek, een tempel.
Kwart voor twee legt de boot eindelijk aan. We zijn in Pnom Penh, een modern uitziende stad. Een busje voor de transfer naar het hotel staat al te wachten en in tien minuten rijden we naar het Julianahotel.
Pnom Penh is een stad met meer dan een miljoen inwoners. Groot dus. Wij rijden ’s middags naar het centrum dat aan de rivier ligt. Wat me al gauw opvalt, is dat er hier veel meer politie op straat rondloopt dan in Vietnam. Het verkeer is minder hectisch dan in Saigon en Hanoi.
Omdat we maar een paar dagen blijven brengen we gelijk een bezoek aan het Nationaal Museum voor oudheden dat in een mooi oud gebouw is ondergebracht. Ze bezitten een immense verzameling historische voorwerpen die niet gefotografeerd mogen worden door de bezoekers. Ik laat het daarom maar bij een olifant buiten. Terwijl de vrouwen een bezoekje brengen aan de afdeling moderne kunst gaan Ton en ik op zoek naar een bank om wat geld te wisselen. Een poging die niet wil slagen omdat er geen bank te ontdekken is en evenmin een moneychangekantoortje. Ik had al wat geld gewisseld in het hotel dus echte betalingsproblemen zullen we niet krijgen. Bovendien merk ik al snel dat alles in dit land dubbel geprijsd is. In Cambodjaans geld en in American Dollar. Waarbij de bedragen in Dollar meestal naar boven zijn afgerond.
We gunnen onszelf de tijd voor een biertje op een groot terras waar je helemaal wegzinkt in heerlijke grote fauteuils en maken daarna een inspectierondje langs alle restaurants op de rivierboulevard. Net als in Vietnam staat het hier vol eetkarretjes maar we kiezen toch maar voor een restaurant dat er uitziet of je er lekker kunt eten.
Er zijn veel toeristen in Pnom Penh. En ook hier mannen, in dit geval twee Australiërs, die het vast niet om de oudheden van het land gaat. Ze zitten een paar tafels verder in gezelschap van twee hoertjes en hun aanwezigheid kan me moeilijk ontgaan. De heren hebben elkaar veel te vertellen en de twee grietjes, ze zien er niet ouder uit dan 17-18, zitten er zwijgend bij. Achter een glaasje vruchtensap, wachtend op de dingen waarvoor ze zijn ingehuurd. Prostitutie door minderjarigen is in Cambodja net als in Thailand wijd verbreid. En aids maakt er ook elk jaar meer slachtoffers.
In een land waar ik in de paar uur dat we er zijn al meer armoede en gebedel op straat heb gezien, dan in de voorgaande drie weken in Vietnam.
Maar van dat laatste merk je dan weer niets in al die eethuizen waar je voor een betrekkelijk gering bedrag lekker kunt eten.
Dat zou echter wel eens kunnen betekenen dat het personeel maar weinig verdient. Het meisje dat ons bedient vertelt ongevraagd dat haar baas een slavendrijver is. We weten zo langzamerhand wat dat betekent. De fooi onopgemerkt aan haar geven anders verdwijnt ie in de zakken van de baas.
Oudejaarsavond in Pnom Penh. Anders dan in Nederland, dat is zeker. Aan de kant van de weg wachten de gemotoriseerde riksja’s op passagiers, een moeder van circa vijftien met baby wacht op gulle gevers, aan de overkant van de boulevard heeft een familie uit oude stukken zeildoek een onderkomen voor de nacht gemaakt. Wij laten ons naar het hotel rijden om de daar de laatste uren van het jaar door te brengen.
Wat valt er in een reisverslag te vertellen over een oudejaarsviering in een hotel? Je drinkt wat, praat wat, kijkt hoe lang het nog duurt tot het twaalf uur is. Laat je verleiden om wat mee te zingen in karaoke en komt weer tot de conclusie dat er geen talent aan je verloren is gegaan.
Er wordt natuurlijk nog meer gezongen en gedronken tot we even voor twaalf de laatste seconden van 2006 aftellen. Happy new year. Gelukwensen overal en voor m’n echtgenote in het bijzonder omdat die jarig is op 1 januari.
In Nederland heeft men daarna nog zes uur te gaan. De manager die al een uurtje met z’n familie aanwezig is gaat met het voltallige personeel de dansvloer op en de stemming stijgt naar grote hoogte. En alleen een dikke man, behorend tot een gezelschap Serviërs, doet niet mee. Dat heeft ie de gehele avond overigens al niet gedaan. Hij brengt het hele gebeuren van tien tot in de kleine uurtjes slapend door.
Wel een vreemde nieuwjaarsdag overigens. Zonder telefoontjes en bezoeken van de kinderen. Wij gaan zelf een paar bezoeken afleggen maar daarover meer in het volgende hoofdstuk.

28. Onze laatste dag in Vietnam

Gajus — Thu, 28 Jan 2010 16:31:24 +0000

Zaterdag, 30 december. Vandaag is onze laatste dag in Vietnam. We gaan varen in de omgeving van Cantho en daarbij een drijvende markt bezoeken. Helaas, door een foutje in de organisatie loopt er iets mis en duurt het wachten op de boot lang. De rit met de bus ’s middags verloopt ook niet helemaal zoals we gewend zijn maar we arriveren uiteindelijk in Chau Doc waar een goed hotel op ons wacht.
Dus je wilt graag zo’n drijvende markt zien voor we naar Cambodja vertrekken?
Lijkt me als afsluiting van ons verblijf in Vietnam leuk ja.
Geen punt, kan, maar dan moet je wel vroeg opstaan want dan is een dergelijke markt op z’n mooist.
Vroeg? Wat is vroeg?
Dat zijn de uren die ze ook wel de morgenstond noemen.
Je bedoelt die van het goud in de mond?
Precies.
Dan doen we dat toch.
Vroeg blijkt daarna om kwart over zes vertrekken te zijn. Zonder ontbijt, wel met een mooi tasje waarin belegde broodjes zitten voor als de honger toeslaat.
Onze chauffeur is van de zwijgzame soort dat wil zeggen, spreekt geen Engels. En op een blije lach kan ik hem ook niet betrappen.
Wij verlaten Cantho en volgen de rivier. De zon zoekt zich een weg door de ochtendnevel en verdwaalde stralen toveren lichtplekken op het water. We passeren wat dorpen waar het leven al in volle gang is. Na een half uurtje arriveren we in een klein stadje. Onze chauffeur stopt hier een paar keer maar rijdt dan toch weer door. Als we het stadje bijna weer verlaten hebben stopt hij bij een kruispunt om te bellen. Zou hij verdwaald zijn? Hij krijgt daarna kennelijk wat nummers door en na nog een paar keer bellen keert hij de bus en rijden we een stukje terug tot we bij een café aan het water stoppen. Uit z’n gebaren begrijpen we dat we hier moeten uitstappen en nadat hij een paar woorden met de waardin heeft gewisseld verdwijnt hij zonder groeten met de bus en onze bagage.
Daar zitten we dan in afwachting van de dingen die gebeuren gaan. Tegenover ons ligt in het water een deel van de drijvende markt. Boeiend om te zien, bootjes die aan- en afvaren. Mensen die hun inkopen doen, alles op het water.
Ik neem aan dat er net als gisteren een boot zal komen met een gids die ons van alles zal laten zien maar voorlopig komt er niets. Om de tijd te korten beginnen we daarom aan ons ontbijtpakketje en bestellen er wat te drinken bij in het café.
Maar als alles op is en zich nog niemand voor ons gemeld heeft schieten we de eigenares van het café maar eens aan.
“Boat, yes,” zegt ze met een brede lach. “Yes,” en ze wijst in de richting van Cantho. Het is inmiddels kwart voor acht, er komt van alles aan van die kant, vrachtbootjes, veel drijvende waterhyacinten maar geen boot.
Kortom, na een kwartiertje vraag ik nog maar eens of die boot er nu echt aankomt. Haar antwoord is weer Yes en ze wijst er nu bij op haar horloge. Half negen, dan komt ie.
Is er een foutje in de tot dusver zo onberispelijke organisatie geslopen? Ik denk van wel. We zijn niet voor dag en dauw opgestaan om hier in een café te gaan wachten op een boot die misschien helemaal niet komt. En bij de overigens vriendelijke dames in het café worden we ook al niet veel wijzer. Op dat ogenblik herinner ik me dat ik de kaartjes van de jongedames van Tulip in m’n portefeuille heb opgeborgen en ik besluit om er een te bellen. In het café maar daar hebben ze geen telefoon.
Dan maar buiten het café, ze hebben in deze stad vast wel een telefoonwinkel.
Na wat zoeken vinden we er een. Het kost dan nog heel wat moeite om Saigon aan de lijn te krijgen maar met wat hulp van de eigenaar van de winkel en na een paar keer proberen lukt het.
De jongedames zijn er echter niet. Ik krijg een mannelijke medewerker van Tuliptours aan de lijn en leg uit wat er aan de hand is. De man spreekt een bijna onverstaanbaar Vietenglish maar begrijpt na mijn uitleg de situatie dat wil zeggen, dat hoop ik en hij belooft om actie te ondernemen.
Het is inmiddels bijna half negen en als ik terugloop roepen de anderen dat er inmiddels een boot is gearriveerd. En inderdaad, er ligt een groot exemplaar voor wel 15 a 20 personen. Jammer genoeg zonder gids. Als ik instap komt de stuurman met zijn mobiele telefoon naar me toe. Telefoon voor mij. Het blijkt de man van Tulip te zijn die ik vijf minuten geleden aan de lijn had. Hij overstelpt me met veel yes en no en sorry en hope you enjoy. Dat zullen we zeker doen beloof ik hem en ik bedank hem voor z’n snelle respons.
Heb ik me druk gemaakt om niets? Misschien, hoewel, hij bevestigde dat de driver ons op een verkeerde plaats had afgezet maar dat wel had gemeld en dat toen deze boot vanuit Cantho was gestuurd.
Wij varen daarna een paar uurtjes op de rivier, eerst langs de drijvende markt waar het een komen en gaan is van kopers en verkopers. Daarna gaan we weer terug en passeren het café waar we vertrokken zijn. We hebben kennelijk indruk gemaakt want de twee dames staan op ons te wachten en beginnen enthousiast te wuiven als we langs ze varen.
Wij gaan met een rustig gangetje richting Cantho. Vissersbootjes zijn druk in de weer met hun netten en halen vooral drijvend afval op.
Vlak bij de stad passeren we de volgende drijvende markt en onze stuurman vaart tussen de boten door zodat we alles goed kunnen zien. Wat een drukte en bedrijvigheid hier. Ook van kleine bootjes die overal tussendoor schieten en blikjes bier en frisdrank verkopen.
Om half elf vinden we dat we genoeg hebben gezien en als we aanleggen bij een overdekte markt proberen we dat uit te leggen aan de stuurman van onze boot. Dat wordt nog een heel kunststuk want zijn Engelse woordenschat houdt ook niet over. Hoe vertel je dan iemand dat je terug wilt naar Cantho en of hij wil bellen dat we daar in plaats van twaalf uur al om elf uur met de bus willen vertrekken?
Dat doen we dus met tekeningetjes in m’n aantekenboekje, ondersteund met gebaren van handen en voeten. Lukt dat? I hope so maar we varen in ieder geval daarna in de goede richting en hij belt twee keer met z’n mobieltje.
Als we om elf uur in het centrum van Cantho aan de boulevard arriveren, staat daar warempel onze driver al te wachten en vijf over elf gaan we op weg. Met een zwijgende en wat stuurs kijken chauffeur, dat wel.
Kwart voor twaalf willen we eigenlijk wel stoppen voor een plaspauze en om te lunchen. Yes, zegt onze chauffeur als we het hem uitleggen. En nog een keer yes waarna hij stug doorrijdt. Nog een paar keer vragen levert evenveel keren yes op maar geen stop tot we er om half een na het passeren van een kleine stad bij een wegrestaurant genoeg van hebben. Nu stoppen. Hij houdt inderdaad stil maar pakt z’n mobiele telefoon om te bellen. Ik heb geen idee met wie maar het resultaat is dat we thirtyfive minutes te horen krijgen. Vijfendertig minuten? Niks te vijfendertig minuten. We willen nu naar een toilet. Wel merkwaardig natuurlijk dat hij moest bellen. Aan wie moet hij toestemming vragen voor dit soort dingen?
Maar we hebben in ieder geval succes. Een paar honderd meter verder stoppen we bij een groot restaurant dat vol zit met etende Vietnamese bezoekers. Het wordt maar een korte onderbreking om te plassen en dag te zeggen tegen de bezoekers die allemaal graag willen weten waar we vandaan komen, waar we heen gaan en of we hier blijven eten.
Sorry, no. We have to go. Maar onze driver heeft kennelijk een adresje opgekregen. Het blijkt een restaurantje in een dorp tien minuten verder te zijn. Hij verdwijnt daarna en wij zoeken een plaatsje. Ook hier is de voertaal uitsluitend Vietnamees maar met aanwijzen slagen we in om iets te drinken te bestellen. Meestal brengen ze daarna een menukaart maar nadat onze drankjes gebracht zijn komt er helemaal niemand meer. Na een minuut of tien schieten we daarom een passerend personeelslid aan. Het resultaat is dat de chauffeur verschijnt die denkt dat we weer verder willen.
No, no, no, roepen we daarop in koor. We want to eat, soop with noodles and meat. Er staan inmiddels drie personeelsleden om onze tafel die erg veel plezier hebben als we onze meatwensen toelichten met boe, geknor en kukeleku. In minder dan een minuut groeit er een band van begrip en Wil oogst bewondering als ze met het oprollen van een servetje aangeeft dat ze ook graag wat springrolls wil bestellen.
Daarna is het wachten op de soep maar niet lang want er worden al vier kommen aangedragen. Het wordt toch nog een verrassing. In de kommetjes zit haaienvinnensoep. Geen noodles, vlees of ei, wel heerlijke soep overigens.
Ik ben benieuwd wat we verder te eten zullen krijgen. Voor je het weet brengen ze opgerolde spekpannenkoek met stroop. Het duurt even maar dan worden met enig ceremonieel een aantal schaaltjes aangedragen. Het blijken ingrediënten te zijn om Vietnamese loempiaatjes te maken. Sla, komkommer, kruiden, mie, vis, uiringetjes en een paar dipsausjes. En rijstblaadjes natuurlijk. Hebben wij even geluk dat we in Hoi An een bliksemopleiding voor de bereiding van deze lekkernij hebben gevolgd. En onder de goedkeurende blikken van het personeel gaan we geroutineerd aan de slag om lekkere verse loempiaatjes te maken. Met stokjes uiteraard.
Na dit verrassingsdiner rijden we een uurtje tot we Chau Doc naderen. We gaan niet meteen naar het hotel maar bezoeken eerst Sam Mountain, een merkwaardige berg in een overigens vlak landschap. In een ver verleden heeft men de plaats daarom heilig verklaard en zijn er tempels, pagodes en bidplaatsen aan de voet gebouwd. Om de top te bereiken is er een geasfalteerde weg aangelegd.
Wij gaan naar boven met de bus, de meeste Vietnamese bezoekers lopend en dat is nog een stevige wandeling. Als beloning worden ze op de top van de berg opgewacht door verkopers die in hun kraampjes zowel souvenirs als drinken aanbieden.
Hoewel de hoogte maar gering is – 230 meter – is het uitzicht over de rijstvelden van de Mekong delta fraai. Verder is er afgezien van een aantal bidplaatsen, niet zoveel te zien.
Zijn er in Vietnam ook fitnessfreaks? Ik ontdek er een twee die aan het beklimmen van de berg niet voldoende hebben. Eentje werkt zichzelf in het zweet met allerlei grondgymnastiekoefeningen. Z’n zoontje zit er geduldig bij te wachten en biedt een mooie gelegenheid voor een foto.
We gaan daarna weer naar beneden. Onze verblijfplaats voor de komende nacht is het Victoria hotel dat even buiten Chau Doc aan de Mekong ligt.
Een mooi hotel waar het goed toeven is na een vermoeiend dagje sightseeing. Opmerkelijk is het herentoilet waar men voor de slordige plassers plantenbakken onder de urinoirs heeft geplaatst. Hoe zeggen sommige heren dat ook alweer als de nood hoog wordt? Even de bloemetjes water geven. Het lijkt hier wel in praktijk gebracht.
Wat zullen we doen, eten in het hotel of kijken wat het centrum van Chau Doc te bieden heeft? We besluiten tot het laatste. Als we het hotel verlaten komen er onmiddellijk vier jongens met hun fietsbedjah op ons af. Waar we heen willen vraagt de aanvoerder van het stel. In ieder geval naar het centrum en het beste restaurant van de plaats is ons antwoord.
Yes, we will bring you en even later rijden we in niet echt lekker zittende fietsbakjes richting stad. Het zit ons echter vandaag niet mee. Als dit het beste restaurant van de plaats is hoe matig moet dan het slechtste niet zijn. Teveel herrie van TVvoetbal achter in de zaak maar dat valt nog in het niets vergeleken bij de loeiende muziek van een Karaokezaak aan de overkant. Maar het eten is redelijk. Zoals gebruikelijk blijven onze fietsers op ons wachten en we bieden ze maar wat te drinken aan. De aanvoerder van het stel wordt daar zo spraakzaam van dat hij op een gegeven moment de zaak binnenkomt om ons iets te vertellen. Een tekst waarvan de betekenis me niet duidelijk wordt.
“Allo people, arekito, Victoria, alle bibo, number one. OK?”
Als hij het met veel gebaren begint te herhalen komt de eigenaar naderbij en verwijdert hem met zachte maar zekere hand uit de zaak.
Na het eten brengen we eerst een kort bezoek aan de karaokezaak en rijden daarna naar het centrum. Ik heb nog wat Vietnamees geld over en wil dat besteden aan kleding of een mooi souvenir. Het centrum van Chau Doc heeft echter weinig te bieden. De weinige winkels die er zijn, blijken al gesloten te zijn.
Terug naar het hotel is dan het enige wat er overblijft en onze fietsjongens maken er een wedstrijdje van waarvoor we ze met een extra fooi belonen.
Een wat moeizaam verlopende dag dus. Met een morgenstond die weliswaar goud in de mond beloofde wat door onze zwijgende chauffeur echter niet waar werd gemaakt. VietNam heeft een mooier afscheid verdiend maar er staan zoveel bijzondere dagen tegenover. De taal was vandaag gewoon een te grote handicap.
De afsluiting op de open waranda met een lekker glaasje zorgt trouwens toch nog voor een gouden randje en om half elf gaan we tevreden naar bed.
Morgen bijtijds op, we gaan weer varen maar nu met een snelboot die ons over de Mekong naar Pnom Penh zal brengen. Cambodja, we komen eraan.

27. De Mekong delta

Gajus — Thu, 28 Jan 2010 16:20:00 +0000

Vrijdag, 27 december. We verlaten Saigon en gaan op weg naar de Mekong Delta. Het wordt een bijzondere dag waarop we eerst met de bus naar Cai Be gaan, daarvandaan met de boot naar Vinh Long en we eindigen na een busrit in Cantho waar vanaf het Victoria Resort de sterren je al van een afstand tegemoet glimmen.
Stralend weer bij ons vertrek om acht uur. Good bye Saigon, we hadden niet veel tijd voor je uitgetrokken en kwamen daardoor niet toe aan hele reeks van bezienswaardigheden die deze stad te bieden heeft. Jammer maar we hebben even mogen proeven en dat smaakte naar meer. Misschien iets voor een volgende keer. Het ga je goed.
Met z’n vieren hebben we de beschikking over een negenpersoons bus, zitruimte meer dan voldoende dus, bovendien airco voor als het te warm wordt. Onze andere busjes waren trouwens ook goed. Ik heb dit complimentje waarschijnlijk al een paar keer uitgedeeld maar doe het nog een keertje omdat we op vervoers-gebied bij vorige reizen vaak te maken kregen met te kleine, oude bussen zonder enig comfort.
Na een uurtje rijden hebben we de stedelijke agglomeratie van Saigon wel zo’n beetje verlaten en rijden we door rijstvelden waarop hard gewerkt wordt om ze klaar te maken voor een volgende oogst. Wat ook hier opvalt, is het grote aantal grafplaatsen in de velden. Meestal met een stenen tombe erop. Eigenlijk wel een mooie methode om opa en oma een plaatsje te gunnen op het land waarop ze hun leven gewerkt hebben.
We rijden tot Cai Be, een plaats aan een van de vele zijarmen van de Mekong en stappen daar op een boot. De bus gaat verder met onze bagage en zal ons later op de dag weer oppikken. Wij worden opgevangen door een vrouwelijke gids die ons naar een bootje begeleidt.
Even later varen we met een grote vlet met aanhangmotor, eerst langs de drijvende markt van Cai Be, daarna tussen allerlei eilanden door. Het is hier prachtig. Palmen, bananenpalmen, allerlei andere tropische planten en bomen, bougainvilleaas in volle bloei. Hier en daar staan de huizen van de inwoners pal aan het water.
Onze gids ziet er heel jong uit maar is getrouwd, heeft een dochtertje van vijf en ze legt ons alles uit met de stralende glimlach waarmee al die meisjes en vrouwen in Vietnam geboren worden. Na een half uurtje bezoeken we een bedrijfje waar ze allerlei lekkere zoetigheden maken uit rijst, gember, kokos en nog veel meer dingen. “Take some ginger sweeties”, moedigt onze gids ons aan. “Good for your stomach”.
Ik heb geen verdere aanmoediging nodig want ik ben een liefhebber van gember. Lekker bij de jasmijnthee die in grote koppen voor ons wordt ingeschonken. Eat and drink.
Wat een rust hier op het water na de hectische drukte van Saigon. Niets anders te horen dan het gepruttel van de motor van de boot. We zijn niet de enige toeristen maar meer dan een handjevol kan het niet zijn.
De warmte valt ook mee, eigenlijk wel lekker weer. Temperatuur een graadje of 25 denk ik.
Nadat we een breed stuk water zijn overgestoken – de Mekong? – slaan we weer een smalle kreek in om verder tussen de eilanden te varen. Maar niet lang want we leggen aan bij een groot huis waar we zullen lunchen. Het is weer verrassend hoe goed dat geregeld is. We eten buiten, onder een rieten dak, tegen de zon, aan een tafel, die al gedekt op ons staat te wachten. Grote gamba’s staan al klaar en een gebakken elephant vis. Een van de meisjes uit de bediening legt ons uit dat het de bedoeling is dat je stukjes vis met kruiden en groenten in een rijstblad wikkelt. Heerlijk met naar keuze enkele sausjes om het nog lekkerder te maken.
Daarna komen er roergebakken groentes met varkensvlees en noodles, soep, nog meer vlees, en allemaal zo lekker klaargemaakt dat ik me afvraag of er een kok uit een sterrenrestaurant voor ons is ingehuurd. Verzadigd probeer ik nog wat plaats te vinden voor eens stukje fruit en een glaasje ricewine, 45%. Daarna mogen we uitbuiken in een van de hangmatten. Weten wij in Nederland eigenlijk wel wat echt genieten is? Als je een beetje wegsoest en aan een tafel iets verderop een groepje mensen ziet waarvan het plezier afstraalt?
Of ze me even zal schommelen, vraagt onze begeleidster. Toch naar niet en ik vertel haar dat ik bijzonder snel last krijg van reisziekte. Of het nou om rijden, varen, vliegen of schommelen gaat, als de bewegingen wat te enthousiast gaan is het mij gedaan.
Oh yes, zegt zij daarop als ik het haar uitleg. Dat ken ik heel goed. In Vietnam hebben daar ook veel mensen last van waarop ik haar mijn Primatourtabletjes laat zien. Mijn trouwe begeleiders tijdens al onze reizen.
Wat ik allemaal in dat boekje aan het schrijven ben, vraagt ze daarop. Ik vertel haar dat ik daar eenmaal weer thuis een verhaal van maak. Hoe we hier genieten en dat daardoor misschien meer mensen naar haar land komen.
Dat vindt ze wel een goed idee. Ik moet er dan wel bij schrijven dat je hier kunt blijven slapen, het huis heeft een aantal gastenkamers. Hiking and biking vult de gids van de andere groep mensen aan. Zou oom Ho dit voor ogen hebben gehad toen hij werkte aan het model voor zijn volksdemocratische republiek? Ik betwijfel het. En ik zie ook niet zo gauw hoe je een dagje als dit voor iedere inwoner van Vietnam moet verwezenlijken. Maar dat neemt allemaal niet weg dat ik het hier bijzonder naar mijn zin heb. Als we Balkenende c.s. hier nu eens een tijdje naar toe sturen. Misschien pikken ze er iets van op voor het vaderlandse normen en waarde model.
Voor het thuisfront brengt Lia me nu even aan het schommelen en legt het daarna op de videocamera vast. Verstandig want als ik dit verhaal vertel zonder begeleidende foto’s gelooft geen mens het.
We varen weer verder maar niet langer dan een kwartiertje want er ligt nog een huis op onze route dat we moeten bezoeken. Een groot pand met op de gevel de vermelding dat het in 1920 gebouwd is.
Van binnen is het prachtig ingericht, alles wijst erop dat de vroegere eigenaar een belangrijke rol speelde in deze streek. Of misschien woont hij er nog maar heeft hij z’n status na de komst van oom Ho verloren. Er is tenslotte een grote opruiming geweest in het Zuiden toen Hanoi de touwtjes in handen nam. De man kan overigens ook met z’n familie gevlucht zijn en de woning in beslag genomen. Hoe het ook zij, de huidige bewoners verdienen de kost door op te draven voor toeristen die een bezoek brengen dat wil zeggen als de betreffende touroperator het in zijn programma heeft opgenomen. De groep bestaat uit een oudere dame, een jonge vrouw en een jonge man en vier oudere mannen die voor de muzikale begeleiding zorgen.
Hun optreden bestaat uit muziek en zang. Het klinkt niet alleen bijna professioneel maar ziet er ook verzorgd uit. En dat is een stuk beter dan opvoeringen die we wel hebben gezien waarbij de verveling van de optredenden er van af straalde.
We krijgen er een kopje thee bij en kopen na afloop een ritme-instrument voor het muzikale thuisfront.
Soms vraag ik me wel eens af of dit soort optredens niet gênant zijn voor zowel de bezoekers als degenen die de voorstelling verzorgen. Heeft het niet iets weg van aapjes kijken? Omdat zowel het optreden als het kijken gebaseerd is op vrijwilligheid kan het antwoord alleen maar ontkennend zijn. Gênant wordt het pas als het niveau van de voorstelling onder de maat is en daardoor pijnlijk om aan te zien.
Onze boottocht eindigt in Vin Long waar de bus al staat te wachten. We gaan naar Can Tho, een flinke stad aan een van de vele zijarmen van de Mekong. Daar zullen we een nacht doorbrengen in het Resort Victoria Cantho, een groot hotel aan de Canthorivier.
Niet alleen groot, maar ook modern, met zwembad, bar, en al die andere moderne voorzieningen die bij vier of vijf sterren horen.
Het is even wennen. Een paar uur geleden zaten we op het water en voeren tussen de palmbomen, en nu schrijven we ons in bij wat de de parel qua luxe van de stad genoemd wordt.
Omdat we maar kort in Cantho zijn en toch wel iets van de stad willen zien besluiten we om dat ’s avonds te doen. Het hotel ligt aan de rand van de stad, te ver om te lopen. Zullen we een taxi nemen? Dat is niet nodig, we kunnen met de shuttlebus van het hotel naar het centrum.
Cantho is groter dan ik dacht. Nou ja, stad van 300.000 inwoners, dan ligt het een beetje voor de hand. Het centrum ziet er gezellig uit, langs de Canthorivier ligt een brede boulevard. Met een groot restaurant waar wij neerstrijken omdat je er een mooi uitzicht over de rivier hebt. En lekker kan eten. Alleen de temperatuur van de witte wijn is net zoals in de meeste restaurants een probleem maar dat geeft niet zolang ze maar een koeler hebben en ijs.
Op het water is het een enorme drukte, grote en kleine prauwen komen voortdurend voorbij en er varen ponten naar de overkant. Ik kan zo gauw geen brug ontdekken en het aantal passagiers is groot. Het particulier initiatief speelt hierop in want veel mensen laten zich door een van de tientallen vletjes overzetten. Kleine bootjes met de mens als aandrijvende kracht. Er kunnen hoogstens vier passagiers in zo’n bootje, waarin de roeier achterin staat met twee roeiriemen. Het is echt keihard werken om van de ene kant naar de andere te varen. De rivier is hier ongeveer 300 meter breed en het water stroomt snel.
Tot m’n verrassing zie ik dat de roeier bij de meeste bootjes een vrouw is. Het zwakke geslacht? Vergeet het maar. Het is verbazingwekkend hoe die streepjes van vrouwen hun bootjes met passagiers over het water sturen. In het donker, alleen de grotere schepen voeren licht en er is wat schijnsel van de lichtreclames op de oevers.
Het moet heel wat handigheid vereisen en kracht om je boot naar de plaats te brengen waar je hem hebben wilt. M’n respect groeit voor die vrouwen, twintigers, dertigers misschien. Last van westerse problemen zoals overgewicht hebben ze zeker niet, wel bezitten ze stuk voor stuk een getraind lichaam zonder een grammetje vet. Als we later bij een aanlegplaats staan te kijken vraagt er eentje onder veel gelach van een paar anderen of we soms ook naar de overkant van de rivier moeten. Zo hard moeten werken voor een paar centen en dan toch nog even de tijd nemen voor een grap. Dit is echt klasse. Maak een Olympisch nummer van die bootjes en ze winnen alle prijzen. Zeker weten.
Wij gaan terug met de shuttlebus. Beetje vroeg naar bed want we gaan morgen al weer vroeg op weg. Ik ben benieuwd of het weer zo’n dag vol contrasten wordt. Dit is echt een wereld van verschil.

26. Dagje Saigon verkennen

Gajus — Thu, 28 Jan 2010 13:30:20 +0000

Donderdag, 28 december. Saigon verken je natuurlijk nooit in een dag. Daar is de stad veel te groot voor. Wij gaan daarom gewoon op goed geluk op stap. Beetje rond kijken, beetje de sfeer opsnuiven, dan komen de ontmoetingen vanzelf.
Kwart voor acht op vandaag en na het ontbijt begin ik de dag met een telefoontje naar Tulip Tours in verband met de confirmation van de tickets voor de terugreis. Ik krijg Mrs. Thy aan de lijn die me vertelt dat ik me daar geen zorgen over hoef te maken. “We do that for you. No problem, hope you enjoy your holiday in Vietnam”. Dat doen we verzeker ik haar.
Daarna hebben we een afspraak met een paar medewerksters van Tulip. Die hadden ons gisteren gebeld en wilden beslist even langs komen om te kijken of alles naar onze zin geregeld is. Om precies negen uur komen ze binnen. Het blijken twee nichtjes van Mrs. Thy te zijn die ons een cadeautje komen brengen, een klein schilderijtje. Deze reis zit toch vol verrassingen. Of we nog bijzondere wensen hebben. Ach nee, eigenlijk niet. We willen wel graag weten of we voor de rest van de reis nog iets moeten reserveren. Oh no, dat is helemaal niet nodig. Everything is al geregeld, de tochtjes met de boot, de bezoeken aan Angkor.
Dit is het helemaal. Zo’n ongedwongen benadering zonder bijbedoelingen, echt verfrissend.Voorzichtig geworden door het verleden, had ik me afgevraagd wat hun bedoeling was toen ze belden voor een afspraak. Maar ze komen gewoon even kijken of het goed gaat met de gasten die van Tulip gebruik maken.
Half tien vertrekken ze weer, op de scooter uiteraard. Twee leuke meiden, back to business.
Wij gaan op stap. De stad bekijken, mensen kijken. Ons hotel ligt in district 3 en we beginnen onze wandeling in het park tegenover het hotel. Een mooie, goed onderhouden groene long met dikke bomen. Er zijn nog maar weinig bezoekers. Een jongen en een meisje die elkaar veel te vertellen hebben. Zouden ze spijbelen van school? Wie weet. Een eindje verder weer een stelletje dat een spel doet met een grote shuttle. Een oudere dame en dito heer doen Tai Chi oefeningen met zwaard en paraplu. Een beetje vreemde combinatie als je het zo leest. Het gaat echter heel sierlijk. Als we vragen of we foto’s mogen maken raken we in gesprek. Zij blijkt docente te zijn aan de Universiteit, is al zeventig. Haar man is overleden. Deze oefeningen doet ze al tien jaar met haar metgezel die al die tijd al als haar leraar functioneert.
Als we verder wandelen merken dat het weer aardig warm wordt. Anders gezegd, voor de koudste maand van het jaar is het met 25-30 graden nog aardig heet. De straathandel is al druk in de weer. En niet te vergeten de reparateurs van alles en nog wat. Tot m’n verbazing ontdekken we zelfs een man die een klein metaalfraisbankje op een brommer heeft gemonteerd. Hij is druk bezig met een sleutel of iets dergelijks. Wat een wereld. Als er een man met aardbeien langs komt kunnen de vrouwen de verleiding niet weerstaan en ze kopen een half pondje.
Echte bezienswaardigheden komen we nog niet tegen, maar nadat we een permanente kermis gepasseerd hebben – het ding ziet er afgaande op het hekwerk erg definitief gesloten uit – komen we in een drukke winkelstraat. Met veel toeristen onder de bezoekers waaronder mannelijke vijftigers met veel te jonge vriendinnetjes. Zouden Vietnam veteranen kunnen zijn, teruggekeerd naar de plaats van .. hun misdaad wilde ik schrijven maar laat ik niet overdrijven. De plaats waar de heren Johnson en Nixon ze ooit naar toe stuurde lijkt me beter.
Half twaalf drinken we wat in een café. Koele lemon-orange, lekker. Buiten trekken verkopers aan het geopende raam voorbij. Books, brilkoordjes, food, krasloten, brillen in brilkoker, nagelknippers, rekenmachientjes, rugkrabbers. No thank you.
Achter me is een dikke blanke vijftiger in discussie met een Vietnamese vrouw die bij hem zit. Ik probeer wat van hun gesprek op te vangen dat overigens hoofdzakelijk van zijn kant komt, maar de herrie is te groot.
Een man met fietstaxi wacht op klanten en leest de krant, gezeten in z’n bakkie. Drie vrouwen met stapels reisboeken hebben zich tegen een telefooncel geïnstalleerd en praten wat met elkaar. Eentje kijkt erg ontevreden en geeft met vinnige gebaren haar mening te kennen aan de andere twee. Die luisteren met een onverschillige blik in hun ogen toe. Denken misschien: waar maakt ze zich zo druk om. Een heeft een rood T-shirt aan en frummelt wat aan haar boeken. Mooi shirt overigens met de tekst ‘Does she miss the ..’. Een zonnebrillenverkoper ontneemt me het zicht op de rest van de tekst. Dan loopt zij verdorie plotseling weg waardoor ik nooit te weten zal komen wie er nou gemist wordt.
De man van de fietstaxi ziet me in zijn richting kijken en steekt een hand tegen me op met een brede grijns. Yes? vraagt zijn blik. No, thank you is het antwoord van de mijne.
Maar we stappen wel op om verder te gaan met onze verkenningstocht. Bij het opstaan heb ik even volledig zicht op de dikke man achter me die zit te eten.
Z’n tafeldame kijkt toe en geeft hem een paar kusjes op z’n wang. Verliefd? Mmm, misschien heeft ze gewoon honger.
Als we een speelgoedwinkel passeren kopen we een aantal Hai Donks voor de kleinkinderen. Alle grote en kleine jongetjes spelen met die dingen. Met minimaal twee maar soms wel tien man is het de bedoeling om het ding -een soort extra zware shuttle – in de lucht te houden waarbij je alleen je voeten of je hoofd mag gebruiken.
Wat later wandelen we door de Pham Ngu Lao. Een bruisende buurt volgens m’n reisgids en het ontmoetingspunt voor iedereen die Saigon bezoekt.
Vol met cafés en restaurants, waarvan vele met terras. In de deuropening altijd wel iemand die je naar binnen wenkt. Wij kiezen het Kim café, afgaande op de bezoekers buiten, verzamelpunt van Amerikaanse toeristen. Er zitten vier vijftigers met Vietnamese jongedames aan hun zijde. Binnen komt vlak bij de uitgang net een tafel voor vier personen vrij. Een mooi plaatsje om het va et vient op m’n gemak te bekijken.
Iets eten en iets drinken is onze bedoeling en daarvoor zijn we aan een goed adres. Om taalproblemen te voorkomen werken ze hier met een menukaart die naast tekst foto’s van de verschillende gerechten bevat. Het is druk. Achter in de zaak speelt een grote televisie. Voetbal, een wedstrijd uit de Engelse premier league. Ik krijg de indruk dat ze hier alle wedstrijden uit die competitie volledig. En herhalen en herhalen.
De vier veteranen buiten nemen er hun gemak van met hun blommen. Er arriveert nu een vijfde, met vrouw en twee dochters. Die geeft er de voorkeur aan om binnen te zitten en bestelt een clubsandwich voor zichzelf. Echtgenote en kinderen geven de voorkeur aan noodle soop. Rechts naast me bestelt een man solo een tweede biertje. Hij plukt wat aan z’n baard en z’n ogen kijken in de verte.
Het is hier binnen best uit te houden. Weliswaar een graad of dertig maar de grote plafondventilatoren draaien op volle sterkte en zorgen voor een aangenaam windje.
Voor de man naast me wordt niet alleen bier maar ook een groot bord Vietnamese food aangedragen waar hij met smaak op aanvalt. Met chopsticks, een man met ervaring dus. Doet hij er nu zelfs chili sauce op? Nee, het valt mee, het is tomato ketchup.
Het meisje dat ons bedient is verbaasd dat we om eetstokjes vragen bij onze springrolls en loopt ginnegappend weg om ze te halen. Vreemd, overal krijgen we stokjes bij ons eten. Zou het hier gebruikelijk zijn om die dingen met je handen te eten?
Zo trekt de wereld aan ons voorbij. Buiten worden de gesprekken luider. Gevolg van bier denk ik, dat in flinke hoeveelheden door de heren wordt ingenomen. De dames delen een pizzaatje met z’n tweeën.
M’n bezoek aan het toilet verschaft beelden van de culinaire afdeling. De deur zit namelijk midden in de keuken. Overigens een keurig toilet, met douche zelfs. Niks mis mee. In de keuken zitten twee vrouwen gehurkt in een hoek, bezig met de afwas. Zes of zeven man zijn bezig met de bereiding van allerlei lekkers.
Ik kan hier uren zitten en de wereld gadeslaan zonder me ook maar een moment te vervelen maar we hebben nog meer op ons programma staan. Een bezoek aan het Rexhotel. Bekend, misschien ook wel berucht, omdat het tijdens de oorlog onderdak verschafte aan Amerikaanse officieren.
We nemen weer de benenwagen en komen langs een plantsoen. Een schoolklas met tieners is bezig met een uurtje gymnastiek in de open lucht. Ze zijn allemaal in een zelfde blauwwit trainingspak gestoken. Er moet worden gesprint over een afstandje van vijftig meter en de tijden van iedereen worden met de stopwatch geklokt. Ik ontdek er geen talenten voor de Olympische Spelen bij. Echte motivatie ontbreekt trouwens bij de leerlingen, ze vinden het wel best, zo’n uurtje buiten. Alleen de leraar doet serieus z’n best om er wat van te maken. Dat moet ook wel bij een groep van veertig denk ik.
Bij een groot verkeersplein besluiten we om maar eens de weg naar het Rexhotel te vragen. Er staan toevallig twee politieagenten en die wijzen ons niet alleen de weg maar een brengt ons door het drukke verkeer zelfs naar de overkant.
Het wordt dan toch nog even zoeken maar bij de zoveelste zijstraat ontwaren we ten slotte het Rexhotel. Groot, luxe en met vier sterren. Ik denk niet dat het hier nog lijkt op de situatie zoals die veertig jaar geleden was. Daarvoor is er teveel nieuwbouw gekomen. Hoge hotels en nog hogere bankgebouwen. Maar ik denk dat ze het pleintje voor het hotel wel een mooie plaats vonden om dat eigenwijze Saigon blijvend aan het verleden te herinneren. Daarom hebben ze er een beeld van oom Ho met een kind in z’n armen neergezet. Met gouden ster en wapperende rode vlag uiteraard.
Wij gaan koffie drinken op het dakterras van het restaurant op de bovenste etage van het hotel. Het is inmiddels drie uur en ik verwacht eigenlijk dat het er wel druk zal zijn.
Een verkeerde inschatting blijkt dan. We zijn de enige bezoekers. Maar je hebt er een mooi uitzicht over de stad. In een hoek zijn twee mannetjes bezig om een podium met tapijt te bekleden. Ik denk als voorbereiding op de viering van Oud en Nieuw over en paar dagen.
Na het korte verblijf in deze poel van luxe -lekkere koffie overigens- gaan we ieder ons weegs. Lia en ik wandelen weer richting park. Het valt me nu op dat we nog geen grote winkels hebben gezien van het formaat V&D of de Bijenkorf. Maar zoals ik ’s ochtends al zag bloeit de straathandel, dat wil zeggen, tienduizenden verkopers proberen hun handel aan de man te brengen. En ook struikel je soms bijna over de minikraampjes waar je wat eten kunt, gezeten op voor ons veel te lage krukjes. Van de vroege morgen tot de late avond zitten er mensen die haastig een kop soep naar binnen werken of wat rijst met groenten.
In Saigon is het aantal bedelaars groter dan in de andere plaatsen die we bezochten. Vooral oude mensen die een arm of been missen, komen we hier tegen.
Wij zitten nog een half uurtje bij een modern café waar ze lekker gekoelde vruchtensap en ijs verkopen. Veel drinken kregen we als advies mee van een reisvriendin. Als het dan maar lekker drinken is houd ik als principe aan.
Met een plattegrond probeer ik daarna de richting van het park en ons hotel te bepalen. Dat valt nog tegen dat wil zeggen de afstand. Maar heeft als voordeel dat je wat van de stad ziet. Bijvoorbeeld dat het ijzerwerk van het postkantoor van meneer Eiffel is. Die van de toren in Parijs ja.
Het park heeft daarna een verrassing voor ons in petto. Men is er druk bezig met de opbouw van podia en tribunes. Hier en daar zijn ze bezig met het uittesten van de geluidsapparatuur. Aan twee jongens die bij de organisatie horen, vragen we of er een muziekfestival komt. Dat klopt maar er wordt meer gebracht dan alleen muziek. Het gaat om een festival van een week met allerlei activiteiten voor en door studenten.
Wij gaan op zoek naar een bankje op om alles op ons gemak op te nemen. We vinden er een aan de brede verkeersweg die dwars door het park loopt. Op die weg gaat de verkeersstroom bijna onafgebroken door. Het zijn ook hier vooral bromscooters en motoren.
Met een, twee, drie soms zelfs vier passagiers plus allerlei vracht. Helmen doen ze hier niet aan.
Veel moeders met kinderen. Het is vijf uur, de crèches zijn al open en moeders hebben met de scooter hun kind opgehaald. Gistermiddag zagen we hoe dat in z’n werk gaat. Vaak zit een kind op een geïmproviseerd zitje tussen z’n moeder en het stuur geklemd, een tweede en soms derde kind zitten achterop. Gevaarlijk? Ik weet het niet, heb nog geen echt ongeluk tijdens de afgelopen weken gezien. Ik denk wel dat iedereen handig is met z’n voertuig.
Hoe zit het met het openbaar vervoer? Dat heeft het ongelooflijk druk. De tientallen bussen die langs komen zijn letterlijk afgeladen. En ook de taxi’s kunnen de vraag naar vervoer bijna niet aan.
Nog even over dat gevaar op de weg. Ik krijg de indruk dat ze de luchtverontreiniging veel ernstiger vinden dan de kans op een aanrijding. Daarom dragen de gemotoriseerde en fietsende vrouwen bijna zonder uitzondering een stofmaskertje voor mond en neus en worden de kinderen ook degelijk ingepakt. De lucht prikkelt hier in je keel en ogen.
Voor en achter ons wordt gewerkt aan tribunes en andere voorzieningen voor het festival. Monteurs sjouwen met kabels en lampen voor de lichteffecten.
Een stratenveegster in oranje pak veegt blaadjes en afval in de goot. Hier beleeft de gewone bezem nog hoogtijdagen.
Op een van de podia begint iemand op een piano te tokkelen, roffelende drums doen mee. Ta ta ta ta, ttrrrrrrrrr.
Er komt een politieman langs die ons vriendelijk groet. Hallo. Een vader met dochtertje passeert ons maar blijft staan als het kind de moeder ontdekt en op haar afrent. Ma met een volle boodschappentas komt er net van de andere kant aan. Pa slaat het met een glimlach gade. De dagelijkse hereniging van een werkend echtpaar met kind.
Dan breekt er op een van de podia een stukje Vietnampop los. Allemachtig wat een herrie. Ai, yang yang yang, mie la joe, beo die. Zoiets. De basboxen met afmetingen van anderhalf bij anderhalve meter dreunen.
Voor me zijn vijf meisjes blijven staan. Een op de fiets, de andere vier op twee bromscooters. Eentje eet met eetstokjes uit een zakje dat ze heeft meegebracht. Dat heb ik trouwens al meer zien doen. Ze halen bij een van die ontelbare eetstalletjes een of ander gerecht in een plastic zakje en eten dat later op. Maar ze is klaar met haar maaltijd en met z’n vijven gaan ze verder.
M’n aandacht wordt al weer door iets anders getrokken, een nieuw dagrecord. Vijf man op een scooter. Vader, moeder en drie kinderen.
Wij gaan ook maar weer eens verder. Naar ons hotel, even lekker douchen, schone kleren aan.
We wisten het natuurlijk niet maar het restaurant dat we ’s avonds uitzoeken blijkt pas twee dagen open te zijn. De jongeman die ons bedient, moet duidelijk nog groeien in z’n rol en bij de wijn ontstaan er echte problemen. Eigenlijk willen we een fles witte maar er staat alleen nog maar een half flesje lauwe op een plank aan de muur. Dan maar rode besluiten we en als ik op speurtocht uitga ontdek ik een fles Vietnamese wijn. Ook warm, zo omstreeks dertig graden maar als we die eerst koelen in ijs moet het wel lukken.
Tijdens het openen van de fles kan ik ze dan nog net weerhouden om de wijn in een stel glazen te schenken die ze eerst hebben gevuld met ijs. No no no, geef die glazen maar zo, dan schenken we ze straks zelf wel in. We moeten het doen met twee cognacglazen en twee hoge champagneglazen. De inmiddels geopende fles wijn komt op tafel in een grote plasticbak vol ijs.
Na een minuut of vijf vinden we het tijd voor een eerste proeve. Ton schenkt een bodempje in en neemt een voorzichtig slokje. Typische smaak is zijn oordeel, doet me ergens aan denken maar ik weet niet wat. Wil die daarna probeert heeft echter geen moeite om de smaak thuis te brengen. Het lijkt wel port. En inderdaad, deze wijn van Vietnamese bodem heeft een echte portsmaak. Als je dat eenmaal weet eigenlijk best te drinken.
Het eten daarna is lekker en er komen gelukkig nog meer klanten want ik vind niets zo unheimisch als een restaurant zonder andere bezoekers.
Ondertussen is de eigenaresse al een paar keer bij ons geweest om zich te verontschuldigen voor de wijn. En zo krijgen we gelijk te horen dat ze pas een paar dagen geopend zijn. Alles moet nog inlopen.
Later op de avond komt een van de personeelsleden volbepakt binnen. Hij heeft boodschappen gedaan en achtereenvolgens worden flessen witte en rode wijn in verschillende merken uitgepakt. En wat ik het mooiste vind, zes verzinkte emmertjes die ongetwijfeld als wijnkoeler gebruikt gaan worden.
Veel gelach kortom, zowel van onze kant als die van het restaurant.
‘s Avonds ontdekken we dat tegenover ons hotel, aan de rand van het park dus, jong verliefd Saigon elkaar ontmoet. Het staat er vol scooters waarop de partners, schrijlings zittend, flikflooien en zoenen.
In het park zelf zit niemand, er lopen wel twee politieagenten hun rondjes.
Kennelijk mag er niet gevreeën worden in het park. Zouden ze hier zo preuts zijn?

25. Saigon en het War Remnants Museum

Gajus — Thu, 28 Jan 2010 13:20:20 +0000

Na ons bezoek aan de tunnels waren we teruggereden naar Saigon en door de chauffeur afgezet bij ons hotel, het Chancery Saigon Hotel. Een goed hotel tegenover een groot park. Ik moet zeggen dat de reisorganisatie z’n best heeft gedaan om ons in goede accommodaties onder te brengen en daar met uitzondering van Sapa tot nog toe uitstekend in is geslaagd.

Het War Remnants museum is naast de onderaardse tunnels een van de dingen die je gezien moet hebben en we brengen er ’s middags een bezoek.Museum van de Oorlogsmisdaden tegen Vietnam. In dit museum wordt een beeld van de oorlog gecreëerd, gezien door een Vietnamese (beter gezegd Noord-Vietnamese) bril. Verwacht er geen objectieve verslaggeving te zien van alles wat er gebeurd is; je zult dus vergeefs naar beelden zoeken van wreedheden die door de Vietcong zijn begaan of de afrekening die na de nederlaag van Zuid Vietnam in 1975 heeft plaatsgevonden.Maar als je langs de foto’s loopt, vele komen van westerse fotografen, word je onvermijdelijk door de afgrijselijke beelden gegrepen en maakt ongeloof geleidelijk plaats voor afschuw. Waarom doen mensen dit elkaar aan?
Even iets over de naam. Remnant is volgens mijn woor-dengids rest of restant. War remnant, vrij vertaald maak ik er Oorlogsherinnerin-gen van. Er is trouwens nog iets met de naam. Volgens m’n reisgids heette het bij de opening in 1975 Museum van Amerikaanse Oorlogsmisdaden tegen Vietnam. Nadat de verhoudingen van de USA met Vietnam tijdens het regime van Clinton genormaliseerd werden heeft men “Amerikaanse” uit de naam verwijderd. Dit laatste om eventuele barrières voor een bezoek aan het museum weg te nemen bij de talrijke Amerikaanse toeristen die verwacht werden.
Het is druk als wij er naar binnen gaan. Bijna een half miljoen bezoekers per jaar staat in de folder die je bij je kaartje ontvangt.
Het eerste deel van de tentoonstelling laat vooral getallen zien. Bijna 60000 gesneuvelde Amerikaanse soldaten, aan Vietnamese 660000 soldaten en een paar miljoen Vietnamese burgers. Voor het aantal gewonden mag je deze getallen nog eens met vijf vermenigvuldigen.
Op z’n hoogtepunt, als je dat woord mag gebruiken, waren er meer dan een half miljoen Amerikaanse soldaten in Vietnam.
De getallen hierboven zijn niet keihard dat wil zeggen, in de diverse publicaties over deze oorlog staan soms aantallen die afwijken. Maar het blijven veel mensenlevens, te veel. Wat dan onmiddellijk de vraag oproept wat dan nog wel acceptabel is.
Nog zo iets, de kosten van deze oorlog in geld. Het museum noemt voor de Verenigde Staten een bedrag van 925 miljard Dollar. Ongelooflijk, bijna duizend miljard Dollar, opgegaan in rook en vuur. Als je geld uitgeeft komt het aan een andere kant binnen. Je kunt zelf wel bedenken wie er goed verdiend hebben.
Bijna een half miljoen bezoekers per jaar zei ik zo-even. Die voor een groot deel uit het Westen komen. Het museum speelt daar aardig op in door alle bijschriften en stukken tekst in het Vietnamees, Engels en Frans te vermelden
Als je door de zalen loopt wisselen overzichten, foto’s, video’s elkaar af. Zoals ik al zei worden er uitsluitend wreedheden van Amerikaanse of Zuid-Vietnamese zijde getoond. Dat er bij het Noord-Vietnamese leger ook zaken voorvielen die thuishoren in de categorie misdaden tegen de mensheid, wordt niet behandeld. Niets over bijvoorbeeld de behandeling van Amerikaanse krijgsgevangen om van Zuid-Vietnamese maar niet te spreken. Niets over wat er gebeurd is met honderdduizenden inwoners van Zuid-Vietnam na de oorlog. De opvoedingskampen, de bootvluchtelingen. Ongeveer een miljoen mensen zijn gevlucht, naar schatting een zelfde aantal is heropgevoed.
Maar dat verbaast me niet. Neem de acties na 1945 van Nederlandse troepen in Indonesië om maar eens een voorbeeld uit eigen huis te noemen. Toen Lou de Jong in z’n geschiedschrijving vertelde dat hierbij van Nederlandse zijde lang niet altijd correct was opgetreden, verwekte dat de nodige vaderlandse kritiek. De reden daarvan lag voor de hand. Zijn verhaal week af van het standaard verhaal over brave Nederlanders in hun strijd tegen rebellen en vuile ploppers. Oorlogvoeren maakt niet altijd het beste wakker bij de strijdende partijen, objectiviteit verwordt tot een eenzijdige benadering en het doel heiligt meestal de middelen.
In een van de zalen zijn afgrijselijke beelden te zien van het gebruik van fosforbommen, opnames van helikopters die het beruchte agent orange verspreiden, beelden van misvormd geboren kinderen als gevolg van deze chemische oorlogsvoering. Er wordt aandacht geschonken aan het fonds dat is opgericht voor de slachtoffers van AO.
Ik kijk om me heen om te zien hoe andere bezoekers reageren. De meesten, vooral the white people, lopen zwijgend rond. Sommigen zijn onder de indruk, anderen hebben hun gezichtsuitdrukking op neutraal ingesteld.
In een zaaltje van een bijgebouw worden posters en foto’s getoond van landen waar demonstraties tegen de oorlog werden gehouden.
Ook Nederland is aanwezig met een optocht in november 1970 in Amsterdam. Die protesten kwamen overwegend uit de linkse hoek en riepen op hun beurt weer aanhankelijkheidsbetogingen op aan het Amerikaanse optreden bij het rechtsstemmende deel van de bevolking. Ik herinner me nog goed dat men de Amerikaanse president Johnson tijdens demonstraties niet voor moordenaar mocht uitmaken waarna inventieve betogers daar Johnson Molenaar van maakten. En dan was er ook nog Piet Nak, oud verzetsstrijder en bekend door zijn rol tijdens de Februaristaking. Van de naam Vietnam sprak hij de letters ie consequent uit als de ie in riet of ziet. Dit was voor zijn tegenstanders aanleiding om hem op een gegeven ogenblik Pjet Nak te noemen.
Terug naar het museum. De wandaden van de Zuid Vietnamese geheime politie worden niet vergeten met een laatste zaal waarin de guillotine staat en modellen van de beruchte tijgerkooien.
Een beetje teneergeslagen verlaat ik het museum. Onder de indruk van al dat menselijk geweld. Van al die foto’s waarop mensen vermorzeld worden door de oorlogsmachine. Wat is de bedoeling van dit museum? Is het een waarschuwing, een oproep tot nooit weer? Of willen de overwinnaars laten zien dat zij het toch maar gefixed hebben?
Maar dan meldt Saigon zich weer aan. Als een tijger werpt de stad zich op ons met al z’n drukte, verkeer, scooters vooral, mensen, winkels, straatactiviteiten. Kom op jongens, het leven gaat door, hoor. The show must go on.
Waar Hanoi al verbazingwekkend was is de miljoenenstad Saigon verbijsterend.
Aardig detail, het is nog steeds trouwtijd. We passeren een hotel waar een bruiloftspaar bij de ingang klaar staat om gasten te ontvangen. Of we ook even bij de bruid en de bruidegom willen gaan staan vraagt de foto- en videoploeg. En voor we het weten staan we te grijnzen naast het piekfijn geklede jonge paar. De moeders en oma’s kijken goedkeurend toe Ik maak me sterk dat als we naar binnen lopen, we worden uitgenodigd om te blijven eten en drinken.
Toch kan ik de beelden in dat museum niet uit m’n gedachten zetten. Voor de bezoekende toerist lijkt het misschien wel of de inwoners van de stad het allemaal vergeten zijn maar ik kan me dat nauwelijks voorstellen. Met zoveel mensen die gedood werden in die oorlog moeten in iedere familie slachtoffers te betreuren zijn. Met een miljoen vluchtelingen moeten er talloze families uit elkaar zijn gerukt. Zoiets heeft toch een geweldige impact had. Zoveel verdriet, het neemt generaties voor dat gesleten is.
War Remnants. De restanten van een oorlog die nog steeds na-echoën.