Wat gebeurde er op 3 april 1943

dagje Eerbeek 038

De Communistische Partij Nederland besloot al een paar maanden na mei 1940 om tegen de Duitse bezetter in verzet te gaan. Het driemanschap dat leiding gaf aan de partij dook onder en verbleef op wisselende plaatsen ‘ondergronds’ in het land. Op deze wijze werd sturing gegeven aan bijvoorbeeld de Februaristaking.
Vanaf midden 1942 werd de druk van de SD groter en werden steeds meer verzetsgroepen opgerold met voorjaar 1943 de actie waarbij de complete leiding van de CPN werd geëlimineerd. Een vraag die achteraf vaak wordt gesteld is of de slag die daarmee aan het communistische verzet werd toegediend te voorkomen was geweest?
In de volgende hoofdstukken geef ik een reconstructie van de gebeurtenissen die in april 1943 plaatsvonden en de gevolgen daarvan na de oorlog.

opgesteld december 2013
aangevuld met gegevens NIOD maart 2015
aangevuld met gegevens augustus 2016

aangevuld met gegevens maart 2017
erJeetje.

1. Het proces tegen Jansen en Dieters

Toen mei 1940 ons land door de Duitsers werd bezet besloot de leiding van de CPN al na een paar maanden om haar activiteiten illegaal voort te zetten, ongeacht een van de bezetter te verwachten verbod. De leiding van de illegale partij werd opgedragen aan een driemanschap dat bestond uit Paul de Groot, Lou Jansen en Jan Dieters. Dit drietal trok zich terug uit het openbare leven en ging onder een andere naam op schuiladressen verder met het organiseren van het verzet tegen de vijand. (meer…)

2. De eerste jaren na de oorlog

Mei 1945, de oorlog is eindelijk afgelopen. Nederland en vooral het Westelijk deel dat het laatst bevrijd werd, verkeert de eerste weken in een doorlopende feeststemming. Overal lopen de mannen van de Binnenlandse Strijdkrachten in hun blauwe overals en het lijkt wel of half Nederland aan het verzet tegen de Duitsers heeft deelgenomen.
Al na een paar dagen verschijnen de eerste kranten. Het Parool, Trouw, de Waarheid, het Vrije Volk en nog een aantal. De bladen die tijdens de oorlog onder toezicht van de Duitsers waren verschenen is een voorlopig verschijningsverbod opgelegd waarbij hun drukpersen aan de voormalige illegale pers zijn toegewezen. We maken kennis met de leiders uit het verzet en hun wens om een leidende rol bij de wederopbouw en ontwikkeling van het land te spelen. (meer…)

3. De strijd om het verhaal over de Februaristaking

Rond de jaren 50 verdwenen de namen van Jansen en Dieters uit de publiciteit. In de Waarheid werden ze alleen nog maar genoemd als er verwezen werd naar het driemanschap de Groot-Dieters-Jansen. Bij de jaarlijkse herdenking van de Februaristaking kom ik de naam van Lou Jansen niet meer tegen.
De reden van deze verdwijning wordt in een aantal boeken genoemd en heeft betrekking op de bekentenissen die Jansen en Dieters na hun arrestatie in 1943 hadden afgelegd. Zie ook de publicaties in de kranten d.d. oktober 1943 in hoofdstuk 1.
Al vrij snel na afloop van de oorlog speelde de CPN met verve in op de hoofdrol die ze tijdens de Februaristaking in 1941 hadden gespeeld. Aanvankelijk werd deze gebeurtenis in goede samenwerking met andere partijen jaarlijks in Amsterdam herdacht. Toen de koude oorlog zich aankondigde kwam daar een einde aan en vonden er op een gegeven moment zelfs twee herdenkingen plaats. Tevens werd een verzoek van het bureau voor oorlogsdocumentatie eind jaren veertig aan de leiding van de CPN om mee te werken aan een publicatie over de gebeurtenissen in 1941 afgewezen. (meer…)

4. Hoe het driemanschap door de SD werd opgerold

Waarom wilden de Groot, Jansen en Dieters hun ondergrondse activiteiten in 1943 beëindigen?
Wat was de oorzaak van hun arrestatie, was het een gevolg van verraad, waarom heeft de Groot Lou Jansen niet gewaarschuwd?
Net zoals in de voorgaande hoofdstukken heb ik gebruik gemaakt van een aantal publicaties waarin deze geschiedenis wordt beschreven. (meer…)

5. De rol van Piet Vosveld

In deze aflevering beschrijf ik nog een keer de gebeurtenissen die tussen 1 en 6 april 1943 plaatsvonden met daarop aansluitend de rol die Piet Vosveld daarin heeft gespeeld.
Hoe hij in 1940 begon als deelnemer aan het verzet, daarna vanaf april 1943 optrad als handlanger van de SD.
Hoe hij na de bevrijding vluchtte naar Engeland en daar na een verblijf van vijf jaar aan de Nederlandse justitie werd uitgeleverd.
De processen die tegen hem werden gevoerd vanwege zijn rol als verrader/handlanger van de SD en het uiteindelijk de doorslag gevende advies van de Ereraad voor de illegaliteit.
Als afsluiting zijn mogelijke rol in het zakenleven. Het verhaal over een P.O.C. Vosveld die met zijn beleggingsadviseur in 1972 – 1973 terecht stond vanwege corruptie. Doordat hij overleed ontliep deze Vosveld zijn straf.
Het is een samenvatting van de verhalen van Lou de Jong, J.W. Stutje, Ger Verrips, Hansje Galesloot, Verslag van de Ereraad, verslagen in kranten en tijdschriften en eigen ervaringen. (meer…)